Saatların tarixi...
Zamanı ölçən əqrəblər niyə sağa
doğru hərəkət edir?
«Vaxt qızıldır» ifadəsi təsadüfən
deyilməyib. Zaman və vaxt anlamı
insanlar üçün həmişə çox önəmli
olub. Ümumiyyətlə, Adəm övladı
yaranandan zamanı ölçməyə
çalışıb. Ona görə dəv, vaxtı
ölçdüyümüz saatın tarixi çox-çox
qədimlərdən başlayır.
Günəş saatı
Qədim dövlərdə zamanı ölçməyə
çalışan ayrı -ayrı xalqlar müxtəlif
üsullardan istifadə ediblər. Ən
qədim saatlar Günəş saatları
hesab olunur. İlk Günəş saatını
düzəltmək qədim misirlilərin
ağlına gəlib . Onlar Günəşin hər
gün müntəzəm bir hərəkətlə
doğmasını, müəyyən vaxtlarda
göy üzünün eyni nöqtələrində
olmasını, sonra batmasını
müşahidə edərək ən qədim saatı
kəşf ediblər . Bu saat meydanın
yüksək bir yerində qoyulan
daşdan ibarət olub. Qədim
misirlilər Günəşin hərəkəti
əsnasında bu daşın kölgəsini
izləməklə vaxtı ölçüblər. Yeri
gəlmişkən, saat əqrəbinin sağa
hərəkət etməsi də buradan
yaranıb. Belə ki, Misir Yer
planetinin şimal yarımkürəsində,
ekvator xəttinə yaxın yerləşən
ölkədir və Günəş çıxanda qədim
misirlilərin düzəltdikləri saatda
kölgə dərhal qərbdə meydana
gəlir, Günəş yüksəldikcə kölgə
şimala, yəni sağa doğru hərəkət
edirdi. Daha sonralar, çarxlı,
mexaniki, batareyalı saatlar
yaradılanda da istiqamət
dəyişmədi və beləcə, əqrəbin
soldan sağa doğru hərəkəti
günümüzədək gəlib çıxdı.
Maraqlıdır ki, Avstraliya kimi
ekvatorun cənubundakı
ölkələrdə, Günəş doğarkən daşın
kölgəsi cənuba düşür və Günəş
yüksəldikcə sola doğru dönməyə
başlayar. Kim bilir, bəlkə ilk saat
orada kəşf edilsəydi, bu gün
əqrəblər əks istiqamətdə hərəkət
edə bilərdi . Beləliklə, artıq
eramızdan əvvəl III minilliyin
ortalarında ən bəsit saat mövcud
idi. Həmin dövrdə Qədim Misir və
Yunanıstanda vaxtı üfüqi və
şaquli sferblatlı Günəş saatı ilə
hesablayırdılar .
Su saatı
Günəş saatından sonra su saatı
yaranıb. Su saatının yaranması
isə qədim yunan riyaziyyatçısı,
mühəndisi və ixtiraçısı
Ktesibiosun adı ilə