Mühəddislərin hədislərə verdikləri şərhlər
İmam Əbul-Abbas əl-Qurtubi – rahiməhullah – deyir:
“Qeyd etdiklərimizə əsasən qadağanın zahirindən anlaşılan bu əməlin haram olmasıdır. Əgər bunun zahiri haramlıq ifadə edirsə o zaman İslamdan başqa dinlər və ya Allahdan başqa ibadət olunan məbudlar və dumə[19], qanlar və nəsəblər kimi cahiliyyə zamanı and içilən şeylərdə baş verərsə sözsüz ki, haram sayılır. Bunun haramlığında şəkk ola bilməz. Lakin atalara, şərəfli insanlara, sultanlara, onların həyatlarına və nemətlərinə və buna bənzər şeylərə and içməyə gəldikdə isə hədisin zahirindən görünür ki, hökmün ümumiliyi ilə bu şeylərdə hədisə daxildir, bunun haram olmasında ixtilaf etmək doğru deyildir. Lakin şəriətin təzim etdiyi şeylərə, məsələn peyğəmbər – salləllahu aleyhi va səlləm - , Kəbə, Ərş, Kürsi və salehlərin hörmətinə gəldikdə isə, əshabımız bunun qeydsiz-şərtsiz məkruh olduğunu deyirlər. Bu hədisin zahiri və hədisin mənası barədə təqdim etdiyimiz görüş bunun da haram olmasını tələb edir. Doğrusunu Allahu Təalə bilir!”[20]
əl-Hafiz Əbu Hafs Ömər bin Əli İbn Muləqqin əl-Ənsari – rahiməhullah - deyir:
“Beşinci: Bu hədisin hökmləri haqqında:
Birinci: Allahu Təalədən başqasına and içmək qadağan olunmuşdur, çünki peyğəmbər – aleyhissalətu vassələm – bundan sonra demişdir ki, “kim and içəcəksə ya Allah and içsin, ya da sussun!” Əvvəldə “atalar” zikr olunmuşdur, çünki (peyğəmbərin bu sözünü söyləməsinə) səbəb olan bu olmuşdu. Şafi’ilərdəki məşhur görüşə görə bu qadağa tənzih üçündür[21], bəziləri isə bunun masiyət olduğunu deyiblər. Malikilər də bu görüşü nəql ediblər, əş-Şeyx Taqiyyud-Din[22] bunu malikilərdən başqa heç bir məzhəbə aid etməmişdir, beləki “ixtilaf malikilərdə mövcuddur” demişdir və bunda tabe olunmuşdur. İkinci görüşə peyğəmbərin – aleyhissalətu vassələm – “kim Allahdan başqasına and içərsə şirk etmişdir” sözü dəlalət etməkdədir. Bunu əl-Hakim “əl-Müstədrək”də İbn Ömərin hədisindən rəvayət etmiş və demişdir: “Hədis əl-Buxari və Muslimin şərtlərinə