“Düzlüyü, sərrastlığı, aydınlığı, emosionallığı və bədii təsir gücü ilə atalar sözünə bərabər tutulası söz hanı?! Min illik zülmətin söndürə bilmədiyi bu idrak qığılcımları hər kəsin yaddaşında həmişə günəş qədər hərarətli, su kimi həyatidir... ”

Bu cümlələri təsadüfən evimizdə tapdığım “Atalar sözü” kitabından oxudum və mala ilə divara palçıq vurulan kimi bu atalar sözünə vurulan təriflərin nə dərəcədə doğru olduğunu yoxlamaq istədim... Yəqin ki, ata olmağa hazırlaşan şəxslər kimi həyəcanla cavabı gözləyirsiniz... Nəticələr çooox pisdir... Sizin əkiz qızınız oldu... Hey, heyy, zarafat edirəm, sizin qızınız olmayıb, söhbət atalar sözlərindən gedir və sadəcə demək istəyirəm ki, nəticələr heç də ürəkaçan deyil. Həmin kitabdan bir iki cümləni nəzərinizə çatdırım: “Folklorşünaslığın bir sıra problemlərinin öyrənilməsi baxımından son dərəcə münasib olan atalar sözləri elmi ədəbiyyatda ayrıca sahə kimi formalaşıb...” Mən bu fikirlə razı deyiləm. Çünki atalar sözlərində biri digərin inkar edən cümlələr var və bir neçəsi ilə tanış olaq: 1) Qorxan gözə çöp düşər – Qorxulu baş salamat olar. 2) Dəmiri isti-isti döyərlər – Tələsən təndirə düşər. 3) Eşşəkdən bir tük çəksən də qənimətdir – Yeməklə doymayan yalamaqla doymaz... Bu nümunələrə diqqət yetirsək əks cümlələr olduğunu başa düşərik... Təsəvvür edin ki, iki əsgər səngərdə düşmənlə mübarizə aparır. Biri digərinə deyir ki, gəl düşmənin üzərinə hücum edək, qorxma, qorxan gözə çöp düşər. O biri isə deyir ki, dəlisən?! Bu çox təhlükəlidir. Atalar deyib ki, qorxulu baş salamat olar... Burdan belə nəticə çıxartmaq olar ki, atalar sözləri ancaq ünsiyyətdə danışığımıza qüvvət gətirir amma tam dəqiq bir məna kəsb etmir. Bir sözlə nitqimizdə plan doldurmaq üçün atalar sözlərindən istifadə edirik... Bu belədir... Və bu belədirsə onda niyə atalar sözləri ədəbiyyatda ayrıca sahə kimi formalaşıb?! Yenə kitabdan nümunə: “Çox sayda atalar sözlərinə hələ Azərbaycan türk ədəbiyyatının şah əsəri olan “Kitabi-Dədə Qorqud”da rast gəlinir” İbtidai sinifdə məcburiyyət qarşısında oxuduğum bu dastanın səhvlərini son zamanlarda anlamışam. Dastanı oxuyanlar bu səhvləri başa düşə bilərlər. Belə ki, Qazan xanın evi yağmalananda onun var dövlətini, mal-mülkünü talayırlar və eləcə də anasını, oğlu Uruzu, arvadı Burla Xatunu əsir alırlar. Qazan xan isə gəlib düşmənə müraciət edir ki, nəyimi apardınsa hamısı halalın olsun amma bircə anamı mənə qaytar. Mən başa düşə bilmirəm ki, Qazanın anası anadır, Uruzun anası ana deyil?! Qazan xan bu qədər asanlıqla necə hər şeyin düşmənə halal edə bilir?! Və yaxud da dastanda Qorqud ata gənclərə ancaq fiziki cəhətdən qəhrəmanlıq göstərəndə onlara ad verir. Bəlkə biri gözəl tütək ifa edə bilir?! Bəlkə biri gözəl şeir yaza bilir?! Niyə bu cür istedadlar üzə çıxmır bu dastanda?! Bəlkə Qorqud ata qorxur ki, yeni gənc şair onun reytinqini öldürər və buna görə o, başqa siyasət aparır?! Bu nə dərəcədə düzgündür? Sizcə gənclərin hamısını eyni cəhətdən yoxlamaq olarmı? Yoxx... Olmaz... Onda belə çıxır ki, ütünün istiliyini yoxlamaq üçün ütüyə tüpürürlərsə, yeməyin istiliyini yoxlamaq üçün yeməyə tüpürmək lazımdı... Bu da bizim sevimli dastanlarımız... Əgər dastanlarımız belədirsə onda bu dastandan çıxan atalar sözlərindən heç danışmağa dəyməz. Ona görə də beynimizi çox yormayaq. Məsləhətimə qulaq asın! Axı “Məsləhətli don gen olar”... Bu da bir paradoks...

Rito