İslam dininde mübahiseli
meselelerden biri de, bu ayın
10-cu gününde tutulan
orucdur. Bele ki, müselmanların
bir hissesi bu gün oruc tutur,
digerleri ise orucu terk edir.
Melum olduğu kimi, Aşura
gününde İmam Hüseyn (e)
şehid edilmişdir. Bezi
menbelerde bu hadiseden
evvel Peyğemberin (s) hemin
günde oruc tutduğu qeyd
edilmişdir. Bes bu revayetler
heqiqete ne derecede
uyğundur? Bunu
cavablandırmaq üçün hemin
menbelere müraciet edek:
Revayet edilir ki, Hezret
Peyğember (s) Medineye
gelende Ramazan orucunun
vacib edilmediyi vaxtlarda
yehudilerin Meherrem
ayının 10-cu günü oruc
tutduqlarını gördü. Bunun
sebebini soruşduqda
yehudiler bele cavab
verdiler: "Bu böyük bir
gündür. Bu günde Allah
Musa ve qövmünü
qurtarmış ve Firon
qövmünü suda boğaraq
helak etmişdir". Bundan
sonra Hezret Peyğember (s)
"Men Musaya sizden daha
yaxınam ve onun orucunu
tutmağa sizden daha
layiqem" deyerek hem özü
Aşura günü oruc tutmağa
başladı, hem de
müselmanlara bu gün oruc
tutmalarını emr
etdi" ("Sehih Buxari", cild 1,
seh. 244; "Sehih Müslim",
cild 3, sehife 150). Hemçinin
başqa bir yerde Ümmul
möminin Aişeden gelen
revayetde qeyd olunur ki,
Ramazan orucundan sonra bu
oruc müsteheb yerine keçib.
Müslimde gösterilir ki, Allahın
elçisi (s) vefatından bir il evvel
de Aşura orucunu tutmuşdur.
Lakin qeyd etmek yerine düşer
ki, bu revayetler o qeder de
möteber deyildir.
1. Her şeyden evvel revayetin
senedinde ixtilaf var. Rical
kitablarına müraciet eden şexs
asanlıqla ravi zencirinin
ittihamlara meruz qalan
insanlardan ibaret olduğunu
biler. Ravilerden bezisi ise
hicretden iller sonra Medineye
gelmişdir (Ebu Musa Eşari kimi),
İbn Zübeyr –hicret vaxtı çox
balaca idi. Müaviyye-hicretden
iller sonra müselman olmuşdur.
Bele olan halda bu ravilerin
Resullahla (s) bağlı hicretden
evvel baş veren hadiseleri
revayet etmesi
mümkündürmi?!
2. Bu revayetler arasında
kifayet qeder ixtilaflı
meqamlar var. Meselen,
hedislerden birinde qeyd edilir
ki, Peyğember (s) yehudilerden
götürüb oruc tutub. Diger
revayetde Hezretin cahiliyye
vaxtından müşrikler kimi Aşura
günü oruc tutduğu deyilir.
Başqasında Ramazan
orucundan sonra Aşura
orucunu terk etdiyi gösterilir.
"Sehih Müslim"de (cild 3, seh.
151) qeyd edilir ki, Hezret
Peyğember (s) Aşura günü
oruc tutanda ona dediler ki, bu
yehudilerin deyer verdiyi bir
gündür. Bundan sonra o,
yehudilere müxalif olmaq üçün
doqquzuncu gün oruc
tutacağına söz verir. Lakin
gelen il gelib çatmamış o, vefat
edir. Göründüyü kimi bir
revayetde qeyd edilir ki,
Peyğember (s) bu adeti
yehudilerden götürür,
digerinde deyilir ki, o,
yehudilerin eksine bu orucu 9-
cu güne keçirir.
3. Yuxarıda gösterilen
revayete baxsaq görerik ki,
guya Hezret Mehemmed (s)
qardaşı Musanın (e) sünnetini
bilmirdi ve bunu yehudilerden
öyrendi ve onlara teqlid etdi!
Lakin Peyğember (s) evvelki
elçilerin telim ve sünnetlerini
hamıdan yaxşı bilirdi. Eger bele
olmasaydı son ve en üstün
peyğember olmağının ne
menası qalardı?! Bu revayetleri
müdaife edenler hetta
"Peyğember (s) emr almadığı
meselelerde ehli-kitaba uymağı
sevirdi" kimi esassız behaneler
gösterirler. Lakin ele hemin
menbelerde İslam
peyğemberinin xüsusile
yehudilere teqlide qarşı çox
hessas olması qeyd olunur.
Meselen, (guya) müselmanların
namaza çağırılması üçün
yehudilere ve xristianlara
mexsus adetlerin teklif
olunmasına qarşılıq bunları
redd etmesi ve s. hedisler mehz
hemin qaynaqlardadır. Doğru
olan da budur. Hetta
yehudilerin "Bu şexs bize her
şeyde müxalifdir" demesi kimi
revayetler de melumdur.
"Nihayetu-ibn Esir"de "Kim
özünü bir qövme benzederse o
da onlardan sayılar" deyen
hedis de var. Lüğetçi İbn
Düreyd ise qeyd edir: "Aşura
İslami bir addır ve cahiliyye
vaxtında mövcud olmayıb".
4. "Aşura" kelimesinin
Meherrem ayının 10-cu gününe
deyilmesi Hezret Hüseynin (e)
şehadetinden sonra onu
ardıcılları terefinden yas kimi
qeyd olunmasından başlayaraq
meşhurlaşdı. İbn Esir yazır:
"Aşura İslami bir ifadedir
(yeni, İslamdan sonra
işledilmişdir)" ("Nihayetu-
İbn Esir", cild 3, seh. 240).
5. Yehudi şerietinden melumatı
olan şexs de bilir ki,
yehudilerde "Aşura orucu"
deyilen oruc yoxdur, hemçinin
yehudiler ne evveller, ne de
indi bele bir oruc tutmayıblar.
Bu barede heç bir sened
yoxdur.
6. Bu gün haqqında melumat
veren menbelerden bezileri
hetta o qeder ireliye gedibler
ki, az qala bütün elametdar
günleri Aşuraya salıblar.
Aydındır ki, bu revayetlerin
uydurulması Emevi tayfasına
xüsusen serfeli idi. Her şeyden
evvel meşhür sünni lüğetçileri
bu terminin İslamın
zühurundan sonra işledildiyini
bildirmelerini qeyd etdik.
İkincisi bir qism sünni rical
alimleri bu hedislerin uydurma
olduğunu qeyd edib ("el-Lial
Mesnua fil-ehadis Mevdua", c.
1, s. 108; "es-Siretül Helebiyye",
c 2, seh. 134).
Meşhur filisof ve tarixçi Ebu
Reyhan Beyruni "el-Eser el-
Baqiye" adlı kitabında yazır:
"Ümeyye oğulları (İmam
Hüseyn (e) öldürüldükden
sonra) Aşura günlerinde teze
paltarlar geyinir, bezenir,
sürmelenir ve bayram edirdiler.
Onların bu seltenetleri deb
halına düşdü ve sünne ehli
arasında yayıldı. Amma şieler
bu günde mateme qerq olub
ağlayırdılar".
Sonda ise Şeyx Seduqun öz
senedi ile "İlelüş-şerayi" ve
"Emali" kitablarında Cibilli
Mekkiyeden neql etidiyi
revayeti nezerinize çatdırırıq.
Meysem Temmardan (r.e.)
gelen hedisde Hezret Eli (e)
buyurur:
"Allaha and olsun ki, bu
ümmet öz
peyğemberlerinin nevesini
Meherrem ayının 10-cu
gününde qetle yetirecekler
ve Allah düşmenleri o günü
bereket günü edecekler".
Temmar deyir ki, o Hezret
mene bildirdi ki, "Bütün
yaradılanlar, hetta sehranın
yırtıcı heyvanları,
denizdeki balıqlar ve göyde
uçan quşlar da
Peyğemberin nevesine
ağlayacaqlar...". Meysem
Temmar (r.e.) deyir ki,
"Allaha şerik qoşanlara,
xristianlara, yehudilere ve
mecusilere Allahın leneti
zeruri olduğu kimi Hüseyni
öldürenlere de bu lenet
zeruri olmuşdur". Bundan
sonra Meysemden
soruşulur ki, bu günü nece
bereket günü qılacaqlar, o
ise ağlayaraq deyir:
"Özlerinden uydurduqları
hedisle Hezret Ademin (e)
tövbesinin bu gün qebul
olunduğu deyecekler,
halbuki onun tövbesi Zil-
hecce ayında qebul
olunmuşdur; Davudun (e)
tövbesinin bu gün qebul
olunduğunu deyecekler,
onun tövbesi de Zil-heccede
qebul olunub; Onlar
Yunusun (e) balığın
qarnından bu gün xilas
olduğunu deyecekler,
halbuki bu Zil-qeede ayında
olub; Onlar Nuhun (e)
gemisinin bu gün sahile
yanaşdığını deyecekler, bu
hadise Zil-heccenin 18-i
olub; Onlar denizin Musa (e)
qarşısında bu gün
yarıldığını deyecekler, bu
hadise ise Rebbiul-evvelde
baş verib".
Bu günün orucu haqqında ise
deye bilerik ki, bugünki gün
oruc tutmaq mekruhdur
(beyenilmir). Aşura gününde
esre qeder yeyib-içmekden
çekinmek, sonra ise az
miqdarla kifayetlenmek daha
yaxşıdır.