Bismillah.. İslam dininin gösteriş ve
telimleri esasen üç hisseye
bölünür:
1. Eqideler (Üsuliddin).
2. Emeller (Füruiddin).
3. Exlaq.
Eqideler dedikde bir sıra esaslı
inanc ve etiqadlar nezerde
tutulur ve İslam dinini qebul
etmiş her bir müselman
aşağıdakı eqidelere malik
olmalıdır:
1. Tövhid: yeni Allahı ve
kainatın xaliqini tek ve yegane
bilmek, hemçinin bir şexsi ve
ya eşyanı ona şerik etmemek;.
2. Edl: yeni bütün varlıqların
sahibi ve xaliqi olan yegane
Allahın heç vaxt zülm
etmemesi ve her kesle
layiqince reftar etmesine
inanmaq;.
3. Nübuvvet: yeni Hezret
Adem (eleyhis-salam)-dan
sonuncu peyğember hezret
Muhemmede (s) qeder olan
124-min ilahi peyğembere
inanmaq ve hazırki esrde
sonuncu peyğemberin
getirdiyi müqeddes şeriete
tabe olmaq;.
4. İmamet: yeni peyğemberin
(s) heqiqi canişinleri olan 12
imamın rehberliyine inanıb
onlara tabe olmaq;.
5. Mead: yeni ölenden sonra
bir daha dirilib Allahın
hüzurunda hazır olacağına ve
bir sözle Axiret alemine
inanmaq;.
İslam dininin gösteriş ve
telimlerinin ikinci hissesi
Emeller (Füruiddin)-dir ki, bu
hissede onların daha
ehemiyyetli olanları qeyd
olunmuşdur.
İslam dininin gösterişine
esasen her bir müselman
aşağıdakı hökmlere bacardığı
qeder emel etmeli ve onları
yüngül sayıb terk etmekden
çekinmelidir.
1. Namaz: (Gınde beş vaxtda
müeyyen qaydalar ve şertler
esasında Allah ibadetine
meşğul olmaq).
2. Oruc: Ramazan ayında sübh
açılandan gün batana kimi
özünü yemek, içmek ve bu
kimi bir sıra işlerden
saxlamaq;.
3. Xüms: İllik xercden artıq
qalmış malın 1/5 hissesini
şerietde müeyyen olunmuş
şexslere vermek;.
4. Zekat: Bezi malların
müeyyen bir hissesini şerietde
müeyyen olunmuş işlerde
xerclemek;.
5. Hecc: İlin müeyyen vaxtında
şerietde nezerde tutulmuş
şertler esasında Mekkeye
(Allah evinin ziyaretine)
getmek;.
6. Cihad: Allah yolunda İslam
düşmenleri ve tecavüzkarlarla
vuruşmaq.
7. Xalqı yaxşı işlere devet
etmek: (Emr be meruf)
8. Xalqı pis işlerden
çekindirmek: (Nehy ez
munker)
9. Tevella: Allah dostlarını
sevib onlarla dostluq etmek.
10. Teberra: Allah düşmenleri
ile elaqeni kesib onlarla
düşmençilik etmek.
İslam dininde olan etiqad ve
emellerle qısa tanışlıqdan
sonra onların ne üçün
Üsuliddin ve Füruiddin
adlanması barede demeliyik ki,
Üsuliddin dinin esası (kökü),
Füruiddin ise dinin budaqları
ve şaxeleri demekdir. İslam
dininin esaslarını teşkil eden
beş eqide ve bu dinin
gösterişleri heqiqetde bir
ağaca benzeyir. Köksüz ve
yaxud budaqsız ağac faydasız
olduğu kimi eqidesiz ve yaxud
emelsiz müselmançılıq da
faydasız olacaqdır.
İslam dini güsterişlerinin
üçüncü hissesi ise Exlaq
adlanır. Exlaq özlüyünde kök
ve budaqlara malik olan ağacın
meyvesine benzediyi üçün
İslam dininin müeyyen eqide
ve emellerinin behresi sayılır.
Exlaq alimleri onu iki hisseye
bölürler:
1. Qelbe aid olanlar; Meselen:
Tekebbür, riyakarlıq ve s..
2. Beden üzvlerine aid olanlar:
Yalan, zülmkarlıq ve s...
Belelikle İslam dinini qebul
etmiş her bir müselman beş
eqideye malik olmalı, onun
gösterişlerine emel etmeli ve
öz exlaqını pisliklerden
temizlemelidir.