"" bu meqale haqqinda fikirlerini yazsaz sevinerem bu qadina munasibetinizide yazsaz sevinerem ""
Ermənistanda yaşayarkən Anjella Mamukyanın azərbaycanlıya ərə getməsində təəccüblü heç nə yox idi.

Gənclər bir-birini çox sevirdilər. Bir məktəbdə, sonra da bir universitetdə oxumuşdular. Onlar evlənəndə Qüdrətin 27, Anjellanın 25 yaşı vardı.

Tezliklə onların oğlu Murad, sonra isə Davud və qızları Məryəm dünyaya gəldi. Münaqişə başlayanadək onlar xoşbəxt yaşayırdılar.

Anjella artıq 22 ildir ki, ailəsi ilə birgə Azərbaycanda yaşayır, amma indi onun adı Cananadır. Münaqişəyəqədərki həyat kimi, köhnə ad da Ermənistanda qalıb.

Canana xatırlayır: “Biz Qüdrətlə eyni məktəbdə, fərqli siniflərdə oxumuşuq. Sonra eyni universitetdə təhsil aldıq. O məndən iki yaş böyük idi. Bir-birimizi çox sevirdik. Amma valideynlərimiz bizim münasibətlərimizi alqışlamırdılar. Onlar evliliyimizə qarşı idilər, üstəlik, atam istəyirdi ki, məni öz imkanlı qohumlarından birinə ərə versin. Amma mənim bir cavabım vardı – həyatımda Qüdrətdən başqa heç kəs olmayacaq. Evdə aləm bir-birinə qarışdı, amma dediyimdən dönmədim. Söylədim ki, Qüdrətə ərə getməyimə imkan verməsələr, mənim üzümü görməyəcəklər. Qüdrət də valideynlərini güclə razı saldı və sonunda biz evlənə bildik. Arzuolunmaz kürəkən zamanla valideynlərimə oğul əvəzi oldu. Bacı-qardaşlarım da Qüdrəti sevir, ona hörmət edirdilər. Anam bəzən zarafatla deyirdi ki, həyatında ilk dəfə sənin inadkarlığın fayda verdi, əgər valideynlərimə qulaq assaydın, yaxşı bir əri əldən buraxmışdın, beləsini günün günorta çağı əldə çıraqla tapmaq olmaz”.

Anjela və Qüdrət adi ailələr kimi yaşayırdılar, hər ikisi işləyirdi. Uşaqlara gah Canananın, gah da Qüdrətin valideynləri baxırdı, can deyib, can eşidirdilər. Amma onların sakit həyatı çox davam etmədi. Münaqişə gənc ailənin həyatını alt-üst etdi – hər şey darmadağın oldu.

Göz yaşlarını zorla saxlayan Canana deyir: “Bizim xalqları düşmənçiliyə sövq edən qüvvələr lənətə gəlsin! Sakit, rahat yaşayırdıq. Bizim nə günahımız vardı ki, bir anın içində hər şeyi- vətənimizi, doğma yurd-yuvamızı, dostlarımızı, qohumlarımızı itirdik”.

Canana 22 ildir ki, doğulduğu şəhəri görmür. Bu qadın valideynlərini, dostlarını, ona doğma olan hər şeyi orada qoyub. Çox darıxır, amma yaxınlarını görmək ona müyəssər olmur : “Nə yaxşı ki, İnternetin imkanlarından istifadə edə bilirik, biz yenicə ölkəni tərk edəndə isə, Qırmızı Xaç nümayəndəliyinin vasitəsilə yazışırdıq. Mən hər gün Allaha şükür edirəm ki, “Skype” proqramı var, onun vasitəsilə mən doğmalarımla əlqaə saxlaya bilirəm. Hər iki-üç ildən bir biz Moskvada yaşayan qardaşımgilə qonaq gedirəm. Bəzən bacılarım da ora gəlir, bir yerdə bir neçə gün keçiririk. Amma özünüz anlayırsınız ki, bizim və Yerevandakı bacılarımın maliyyə imkanları tez-tez görüşmək üçün kifayət deyil”.

Nə üçün Canana vətənini tərk edib, Yerevanda qalmayıb? O bu suala düşünmədən cavab verir: “Mən başqa cür edə bilməzdim, axı qadın hər şeydən öncə anadır, ailə ocağının qoruyucusudur. Ərim, uşaqlarım hardadırsa, mən də ordayam”. Yerevanda Canananın ailəsinə təzyiqlər hələ 1988-ci ildən başlayıb. Qonşular və bəzi qohumlar əri azərbaycanlı olduğundan, ona nifrət edirdilər: “Buna baxmayaraq, bu cür qarışıq nikahlar az deyildi. Münaqişəyədək ermənilərlə azərbaycanlılar arasında nikahlar adi hadisə idi. Və sanki, birdən insanları zombiləşdirdilər, onların dünya görüşləri və azərbaycanlılara münasibəti dəyişdi. Nə qədər qarışıq ailə dağıldı!

Məni incidirdilər. Hamıya izahat vermək, dalaşmaq, öz ərimi sevdiyimi və ailəmi dağıtmaq istəmədiyimi sübut etmək lazım gəlirdi. Hər gün mənim üçün imtahan idi. İş o yerə çatdı ki, milis əməkdaşları bir gecə evimizə soxuldular və tələb etdilər ki, ərim təcili Ermənistanı tərk etsin. Mən uşaqları məktəbə qoymurdum. Biz təcili Ermınistanı tərk etməli idik. Bacardığımızı yığıb topladıq və evdən çıxdıq”.

Qüdrətin valideynləri və qohumları o andaca Azərbaycana köçdülər, Canana və ailəsi isə, bir müddət sərgərdan dolaşmalı oldu: “Moskvada yaşayan qardaşım bizə xeyli kömək etdi. Bir neçə il onun yanında qaldıq, onun hesabına yaşadıq. Onun əlaqələri sayəsində mənə Rusiya vətəndaşlığı almaq mümkün oldu. Bundan sonra biz Bakıya, ərimin qohumlarının yanına köçdük. Yaxşı ki, qohumlar var və Qüdrətin doğmaları bizə həyatımızı qurmağa kömək etdilər”.

Canana milli kimliyini gizlədir: “Bizim çox yaxşı qonşularımız var, bir-birimizə isinişmişik, doğmalaşmışıq. Binamızdakı qonşular mehriban yaşayırlar, xeyri-şəri bir yerdə yola verirlər. Ən yaxın qonşum Elmira xanımdır, çox oxumuş qadındır, ağıllıdır, mömindir. O mənə İslamı tanıtdı və bu dinin fəlsəfəsini dərk etdim. Düzdür, mən hicab taxmıram, amma gündə beş dəfə namaz qılıram. Milliyyətim barədə cəmi bir nəfər – üzbəüz qonşum Tamilla xanım bilirdi. O da ailəsi ilə birgə Türkiyəyə köçüb. Bilmirəm. Bəlkə də, qonşular erməni olduğumu bilsələr, mənə münasibətləri dəyişər. Bəlkə də, yanılıram. Amma mən belə yaxşı qonşularım olduğu üçün taleyimə minnətdaram”.

Məmmədovlar ailəsində, əsasən, rus dilində danışırlar. Canana və Qüdrət Yerevanda rus məktəbini və institutun rus bölməsini bitiriblər: “Oğlanlarımız Murad və Davud da Yerevanda rus məktəbinə gediblər, ona görə də Bakıda da rus bölməsində oxudular. Bircə, Məryəm Azərbaycan məktəbini bitirib. Biz Bakıya köçəndə onun cəmi 5 yaşı vardı. Qızımın bəxti daha çox gətirib – o, həmin dəhşətli illəri xatırlamır…”.

Məmmədovlar ailəsindəki uşaqlar böyüyüb. Murad Rusiyada, Davud İsraildə yaşayır. İkisi də azərbaycanlı qızlarla ailə qurublar. Məryəm Türkiyədə tibb təhsili alır, gələcəkdə doktorluq müdafiə etməyə hazılaşır: “Biz Qüdrətlə birgə yaşayırıq və uşaqlara görə çox xoşbəxtik. Tez-tez görüşürük. Bu il Novruzda onlar bizə qonaq gəlmişdilər, nəhayət ki, mən öz sevimli nəvələrimi gördüm. Mənim və ailəmin yaşadığı çətinliklərə baxmayaraq, özümü xoşbəxt sayıram. Mənim vətənim – ailəmdir. Uşaqlarım, ərimlə bir yerdə olmağım vətəndə olmağım deməkdir. Amma ürəyimdə iki arzum var: ölməmiş doğma şəhərimi, uşaqlığımın keçdiyi yerləri və ermənilərlə azərbaycanlıları, əvvəlki kimi, bir yerdə görmək. Bu iki xalq düşmən ola bilməz. Qoy, Allah onları düşmən edənlərin cəzasını versin! Amma bilmirəm ki, bunu görmək üçün mənim ömrüm yetəcəkmi?..”.