«Nur» surəsinin 30-31-ci ayələrinin təfsiri
(«Təfsiri Nümunə»dən tərcümə)
Nur surəsi, ayə 30-31: «(Ya Muhəmməd!) Mömin kişilərə de ki,
gözlərini haram edilmiş şeylərdən çevirsinlər
(naməhrəmə baxmasınlar), ayıb yerlərini
qorusunlar (və ya örtülü saxlasınlar). Bu onlar
üçün (ədəb-ərkan, təmizlik baxımından) daha
yaxşıdır. Şübhəsiz ki, Allah onların nə etdiklərindən xəbərdardır!» «Mömin qadınlara da de ki, gözlərini haram
buyurulmuş şeylərdən çevirsinlər (naməhrəmə
baxmasınlar), ayıb yerlərini qorusunlar (və ya
örtülü saxlasınlar); öz-özlüyündə görünən (əl, üz)
istisna olmaqla, zinətlərini (zinət yerləri olan
boyun, boğaz, qol, ayaq və s. naməhrəmə) göstərməsinlər, baş örtüklərini yaxalarının
üstünə çəksinlər (boyunları və sinələri
görünməsin); zinət yerlərini ərlərindən, yaxud
öz atalarından, yaxud ərlərinin atalarından
(qayınatalarından), yaxud öz oğullarından, yaxud
ərlərinin oğullarından, yaxud öz qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud
bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman)
qadınlarından, yaxud sahıb olduqları
cariyələrdən, yaxud kişiliyi qalmamış
xidmətçilərdən, yaxud qadınların məhrəm
yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri bəzək şeylərini
(xalxallarını) göstərmək üçün ayaqlarını (yerə və
ya bir-birinə) vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız
Allaha tövbə edin ki, bəlkə, nicat tapasınız!»
Qeyd etdiyimiz ayələrdən birincisinin nazil olma
səbəbi «Kafi» kitabında, İmam Baqirdən (ə) belə nəql olunub: «Ənsar cavanlarından biri yolda bir
qadınla rastlaşır. (O dövrün qadınları öz
örtüklərini, boyun-boğaz açıq qalmaqla, başlarının arxasında bağlayırdılar Bu qadının çöhrəsi cavanın diqqətini özünə o qədər cəlb edir ki,
ayaq saxlamadan gözünü qadına dikərək, yoluna
davam edir. Cavan sanki baxışları ilə qadını
müşayət edirdi. Nəhayət, ensiz bir küçəyə çatır.
Arxaya baxmaqdan yorulmayan bu cavan,
qəflətən, divardakı şüşə parçasına dəyərək, üzünü yaralayır. Qadın keçib-getdikdən sonra
cavan özünə gələrək, üzündəki qanın sinə və paltarlarına axdığını
görür. Öz-özünə deyir: Allaha and olsun ki,
Peyğəmbərin hüzuruna gedib bu əhvalatı
danışacağam.
Allahın Rəsulu (ə) onu görcək, nə baş verdiyini
soruşur. Cavan başına gələnləri ona nəql edir. Bu zaman, Allahın vəhy mələyi olan Cəbrail yerə
enərək, yuxarıdakı ayəni oxuyur:
«(Ya Muhəmməd!) Mömin kişilərə de ki,
gözlərini haram edilmiş şeylərdən çevirsinlər...»»
Təfsir:
Hicabsızlıq və aşiqanə baxışla mübarizə Bəhs etdiyimiz surə, həqiqətdə cinsi
pozğunluqdan təmizlik, nəciblik və iffət
surəsidir.Onun müxtəlif mövzuları da, bu
nəzərdən ittifaq təşkil edir. Sözü gedən ayələr
hicabın və baxmağın hökmlərini bəyan edərək,
bütövlükdə bu mövzuyla əlaqəlidir. Əvvəl buyurur: َﻚِﻟَﺫ ْﻢُﻬَﺟﻭُﺮُﻓ ﺍﻮُﻈَﻔْﺤَﻳَﻭ ْﻢِﻫِﺭﺎَﺼْﺑَﺃ ْﻦِﻣ ﺍﻮُّﻀُﻐَﻳ َﻦﻴِﻨِﻣْﺆُﻤْﻠِﻟ ْﻞُﻗ
َﻥﻮُﻌَﻨْﺼَﻳ ﺎَﻤِﺑ ٌﺮﻴِﺒَﺧ َﻪَّﻠﻟﺍ َّﻥِﺇ ْﻢُﻬَﻟ ﻰَﻛْﺯَﺃ «Mömin kişilərə de ki, gözlərini haram edilmiş
şeylərdən çevirsinlər, ayıb yerlərini qorusunlar
(və ya örtülü saxlasınlar)».
«ﺍﻮﻀﻐﯾ» (yəğuzzu) feli «ﺾﻏ» (ğəzzə)
kökündən, «ﺰﺧ» (xəzzə) vəznində olub,
«nöqsan» və «azaltmaq» mənasındadır. Bu kəlmə, əksər vaxtlar «səsi qısmaq» və «baxışı
azaltmaq» mənasında işlənir. Bu səbəbdən də,
ayədə möminlərin gözlərini tamamilə yummaları
deyil, baxışlarını azaltmaları nəzərdə tutulur.
Bunu zərif bir izah da, adlandırmaq olar. Çünki
kişinin, hər dəfə naməhrəm qadınla üzləşərkən, gözləri tamamilə bağlanarsa, təbii
ki, yoluna davam etmək və bunun kimi başqa
şeylər ona çətin olacaqdır. Amma gözlər bir
qədər yumulub, nəzərlər naməhrəm qadının
çöhrə və əndamından götürülərsə, kişi nə
qadağan olunmuş səhnəni görər, nə də olduğu ətraf mühitdən təcrid olar.
Ayədə baxışların azaldılması ümumi hökm kimi
verilmiş və ona heç bir qeyd-şərt qoyulmamışdır.
Yəni bu ayə, haram edilmiş hər bir nəzərdən
çəkinməyə işarədir. Amma ayələrin üslubuna
və nazil olma səbəbinə diqqət yetirsək, burada məhz naməhrəm qadına baxmamağın nəzərdə
tutulduğu anlaşılar.
Bəhsimizdən belə nəticəyə gəlirik ki, zikr olunmuş ayələrdə yalnız qadın simasına göz
zilləmək nəzərdə tutulmur. Belə ki, bəziləri
bundan düzgün nəticə çıxarmayıb, göz
zilləməkdən qeyri hər bir baxışı icazəli bilmişlər.
Əslində isə ayənin mənası tamamilə fərqlidir.
Əvvəla, insanın baxışı, adətən geniş bir sahəni əhatə edir. Naməhrəm qadınla qarşılaşarkən
gözlər elə həddə yumulmalıdlr ki, həmin qadın
görülən ətraf mühitdən xaric olsun. (Yəni ona baxılmasın Yalnız bu şərtlə ki, gözünü yuman şəxs, qarşıya çıxan yol və çuxuru görə bilsin.
Ayədə «azaltma» mənasını verən
«ﺾﻏ» (ğəzzə) kəlməsi də, bu anlamdadır.
Qeyd olunan ikinci məsələ «ﺝﻭﺮﻓ» (furuc)-un
hifzidir. «ﺥﺮﻓ» (fərəc) sözünün mənası «yarıq»
və «iki şey arasında olan fasilə» deməkdir. Bu kəlmə, bəzi hallarda məcazi olaraq, cinsi orqan
mənasını da daşıyır.
Rəvayətlərə əsasən, «cinsi orqan və ayıb
yerlərin hifzi»ndə məqsəd onu yad baxışlardan
gizlətməkdir. İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur:
«Qurani-Kərimdə ayıb yerlərin qorunması haqqında söhbət açılan hər bir ayə, zinadan
qorunmağa işarədir. Yalnız bu ayə istisna olaraq,
başqalarının baxışından qorunmaq
mənasındadır». («Usuli-kafi», «Əli ibni İbrahimin
təfsiri», c.2, səh.101)
Şəhvət və ürək istəyinə uyğun olan bir işin, İslam tərəfindən qadağan olunması insana ziyan
deyil, xeyir olduğu üçün ayənin sonunda
buyrulur: