“Kişilərlə bərabərlik tələb edən qadınların abisiya çatışmazlığı var.” (Anonim)

Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Azərbaycan Respublikasının qanununda deyilir: “Bu Qanunun məqsədi cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin bütün formalarını aradan qaldırmaqla, kişi və qadınlara ictimai həyatın siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və digər sahələrində bərabər imkanlar yaratmaqla gender bərabərliyinin təmin edilməsindən ibarətdir.”

Təbii ki, bütün dünyada ən əsası da Şərq ölkələrində qadının ailə və cəmiyyətdə demək olar ki, söz haqqı yox səviyyəsindədir. Azərbaycanın adının bu ölkələr sırasında olmaması əlbətdə ki, sevindirici haldır. Lakin ölkəmizdə də qadın tam azad və kişilərlə bərabər hüquqlu sayıla bilməz. Düzdü qanun zərif (diqqət edin, zəif yox zərif deyirəm) cinsin nümayəndələrinin hüquqlarını kişilərlə bərabər tutsa da, əsrlərdən bəri cəmiyyətimizdə formalaşan düşüncə tərzi qadınların tam azad olmalarına icazə vermir. (Təbii ki, burada azadlıq milli, mənəvi və əxlaqi cəhətlər çərçivsində nəzərd tutulur.) Bu gün ölkəmizdə də qadın istər ailədə, istərsə də cəmiyyət də kişilərə nisbətən daha çox qınanır, təhqir olunur və zorakılığa məruz qalır. Danılmaz faktdır ki, əksər qadınlarımızın ailədə söz haqqı yoxdur. Bununla yanaşı onlar döyülür, söyülür və bu normal bir halmış kimi susur. Qadının iş həyatından və dövlət qurumlarındakı saylarından danışmıram belə. Bu da ölkəmizdə gender bərabərliyinin hansı səviyyədə olduğunu bir daha gözlər önünə sərir. Düzdür, qanuni cəhətdən heç bir problem yoxdur. Problem bizim cəmiyyətin şüurunda, düşüncə tərzindədir. Buna görə də istər dövlət qurumları, istərsə də qeyri-hökümət təşkilatları cəmiyyətin üzvlərinin bu düşüncə tərzini dəyişməyə, hər bir sivil ölkədə olduğu kimi Azərbaycanda da gender bərabərliyinin cəmiyyət arasında qorunmasına, tanınmasına və ona əməl olunmasına çalışır. Bəs görəsən bu mütləqdir mi? İnsanlara gender bərabərliyi öyrədilməlidir mi? Və ya insanlara gender bərabərliyi mi öyrədilməldir?

Əslində məncə cəmiyyətin üzvlərinə gender bərabərliyi yox, insan olmaq öyrədilməlidir! Biz deyirik: “Ay kişi, həyat yoldaşını döymə! Çünki o da sənin kimi bu cəmiyyətin bərabərhüquqlu nümayəndəsidir və onun da sənin kimi hüquqları var.” Biz demirik: “Ay kişi, həyat yoldaşını döymə. Çünki... əsl insan öz gücünü zəif olana göstərməz. Biz demirik ki, özünə hörmət qoyan insan həyat yoldaşını döyməz, ona xəyanət etməz, çünki o zaman öz seçiminə və bununla birlikdə özünə xəyanət etmiş, özünü alçaltmış olur.” Biz deyirik: “Ailədə qadınla kişinin hüquqları bərabərdir. Buna görə də evdə işlər bölüşdürülməli və uşaqlar da birlikdə böyüdülməlidir. Kişi qadına mütləq kömək etməlidir. Bu onun borcudur.” Biz demirik: “Həyat müştərəkdir. Əgər bəy bir xanımla ailə həyatı qurursa, onunla sevincini, kədərini bölüşəcəyinə söz verirsə, deməli bunu sonacan etməlidir. Ailə qurmaq, övlad dünyaya gətirmək – instinqdir, tələbatdır, təbiətin qanunudur. Bunu bütün canlılar edir. Amma insan onlardan məhz şərik, müştərək həyatla seçilməlidir.” Biz deyirik: “Dünyaya gələn övladlara ana qədər ata da baxmalıdır. Ana onları özü ilə gətirmyib ki?! Onlara baxmaq atanın da borcudur.” Biz demirik: “Ailə də övlad hər iki valideyininin sevgisini, varlığını, qayğısını eyni dərəcədə hiss etmək istəyir.” Yəni ailədə gender bərabərliyi yox, qarşılıqlı hörmət, sevgi, anlayış və insanlıq olmalıdır. Hər kəs bilməlidir ki, ailə də “borc” kəliməsinə yer yoxdur. Heç kimin heç kimə borcu yoxdur. Ailə münasibətləri vəzifə, öhdəlik və ya məcburiyyət olmamalıdır.
Mövcud olan başqa bir fikir isə: “qadın kişi işi görə bilməz” fikridir. Bu fikirdə də gender bərabərliyi sərt şəkildə pozulur. Sual yaranır: niyə görə bilməz? Ən asan cavab: güc fərqi. O zaman kiçik br xatırlatma: Nizami Gəncəvinin yaratdığı Fitnə obrazı çiyinlərində oküzü qaldırırdı. Nağıldır? Deyil. Sadəcə vərdişdir. Qadın istənilən fiziki güc tələb edən işi görə bilər. Sadəcə vaxt lazımdır. Öyrənməsi və vərdiş etməsi üçün. Amma etməz. Qadın fəhləlik edə bilməz, daş daşıya bilməz, sürücü işləyə bilməz. Camaat nə deyər? Elə yuxarıdakı niyənin də cavabı budur. Camaat nə deyər? Camaatın və cəmiyyətin düşüncə tərzi. Diqqət edin, kişilərin yox, cəmiyyətin deyirəm. Çünki əksər qadınlar da belə düşünür.
Bu gün dövlət qurumlarında, vəzifələrdə də kişilər üstünlük təşkil edir. Bunun da səbəbi yenə qadının cəmiyyətdə alçaldılması, onların “vəzifə” və “öhdəliklərinin” olmasıdır... Bu bərabərsizlik siyahısını bir az da uzatmaq olar. Amma bu da kifayət edər.

“Kişilərlə bərabərlik tələb edən qadınların abisiya çatışmazlığı var.”...

Feminizm və gender bərabərliyi yoxsa insanlıq? Məncə insanlıq... Azərbaycan xalqının qədimlərə dayanan adət ənənələri, milli mənəvi, ailəvi dəyərləri var. Biz bilirik ki, anaya, bacıya, gəlinə, qıza hörmət olunmalıdır. Harda olmasından asılı olmayaraq. Qadın hansısa məkana daxil olursa əks cinsin nümayəndəsi oturuşunu, duruşunu düzəltməli, lazım gəlsə, qalxıb ona yer verməlidir. Bu onun borcu deyil. Amma bu bizim yazılmamış qanunlarımızdandır. Gender bərabərliyi bunu tələb etmir. Amma Azərbaycan xalqının milli mənəvi dəyərləri bunu vacib bilir və özünə hörmət edən hər bir kişi bu qanunlara əməl edir. Çünki bizim dəyərlərimiz qadına hörmət etməyi vacib sayır. Və əlbətdə ki, bu hörmət qarşılıqlı olur. Qadınını alçaldan, təhqir edən, dəyər verməyən bir cəmiyyət isə gender bərabərliyinin pozulduğu yox, artıq insanlığın məhv olduğu bir cəmiyyətdir. Buna görə də cəmiyyətin üzvlərinə hansı yaşda olmalarından asılı olmayaraq, gender bərabərliyi yox, insanlıq öyrədilməlidir. Bu zaman heç gender bərabərliyi anlayışına da ehtiyac qalmaz.