an hazır olmağı tələb edən, dəhşətli bir gerçəkdir.

Zamanın qiymətini təqdir edib onu qiymətləndirmənin məcburiyyətini bildirən hədisi-şəriflərdə belə buyurulur:

"Beş şey gəlmədən əvvəl beş şeyi qənimət bil:
Qocalığından əvvəl gəncliyini, xəstələnmədən əvvəl səhhətini, kasıblığından əvvəl varlılığını, məşğul zamanlarından əvvəl boş vaxtlarını və ölümündən əvvəl həyatını!"
(Hakim, əl-Müstədrək, IV, 341; Buxari, Rikak, 3; Tirmizi, Zühd, 25)

"Qiyamət günündə dörd şeydən sorğulanmadıqca, qulun ayaqları yerindən tərpənməz:
1. Ömründən; onu nə ilə yox etdi?
2. Gəncliyindən; onu harada çürütdü?
3. Malından; onu haradan qazandı və hara sərf etdi?
4. Elmindən, onunla nə etdi?"
(Tirmizi, Qiyamə, 1)

"İki nemət vardır ki, insanların çoxu bu nemətləri istifadədə aldanmışdır: Səhhət və boş vaxt."
(Buxari, Riqaq, 1)

Uca Allah lütf etdiyi maddi-mənəvi bütün nemətlərindən axirətdə biz qullarını hesaba çəkəcəyini bir çox ayəti-kərimə ilə bəyan buyurmuşdur. İslam alimləri, ilahi hesaba mövzu olan ən mühüm nemətlərin nələr olduğu xüsusunda fərqli izahlar etmişlər: İbn-i Məsud-radiyallahu anh-, bunların, "əmniyyət/təhlükəsizlik, səhhət və boş vaxt" olduğunu söyləmiş, Müaviyə min Kurrə-rahmətullahi əleyh də "Qiyamət günü ən şiddətli hesab, boş vaxtın Hesabıdır." buyurmuşdur. (Bursəvi, X, 504)

İmam Qəzali-rahmətullahi aleyh-vaxt israfına qarşı bu xəbərdarlıq çox ibrətlidir:

"Oğul! Fərz et ki, bu gün öldün. Həyatında keçirdiyin qəflət anlarına nə qədər kədərlənəcəksən. Ah, kaş ki, deyəcəksən. Lakin əfsuslar olsun! "

Cüneyd-i Bağdadi-rahiməhullah-da belə buyurur:

"Dünyanın bir günü, axirətin min ilindən xeyirlidir. Çünki qazanmaq və itirmək keyfiyyətləri bu dünyaya aiddir. Axirətdə isə qazanmaq və ya itirmək