(Allahın varlığını, qüdrətini, kamalını və əzəmətini sübut edən açıq) dəlillər vardır.

O kəslər ki, ayaq üstə olanda da, oturanda da, uzananda da Allahı xatırlar, göylərin və yerin yaradılması haqqında düşünər (və deyərlər): “Ey Rəbbimiz! Sən bunları boş yerə yaratmamısan! Sən pak və müqəddəssən! Bizi cəhənnəm odunun əzabından (Özün) qoru!»
(Ali-İmran, 190-191)" (İbn-i Hibban, II, 386)

Beləliklə bu ayələr nazil olduğu gecə Allah Rəsulu-sallallahu aleyhi və səlləm-, səhərə qədər ağlamışdı. Şübhəsiz ki, O, bu fərman-ilahiyə,daha risalət vəzifəsini başlamadan əvvəl belə Hira Mağarasındaki inziva və təfəkkür həyatı ilə tabe olmuş vəziyyətdə idi. Onun Hiradaki ibadəti, təfəkkür etmək, atası İbrahim-aleyhissələm-kimi göylərin və yerin mələkutundan ibrət almaq və Kəbəni seyr şəklindəydi. (Ayni, Umdətu'l-Qari Şərhu'l-Buxari,Beyrut, İdarətu't-Tıbaati'l-Muniriyyə,61; XXIV, 128.)


O günlərdə olduğu kimi Rəsulullah-sallallahu aleyhi və səlləm-, daha sonrakı həyatında da daim hüznlü və təfəkkür halında idi. Danışması zikr, sükutu təfəkkür idi. Necə ki, hədisi-şəriflərində belə buyurmuşdu:

"Rəbbim mənə sükutumun təfəkkür olmasını əmr etdi, (mən də sizə tövsiyə edirəm.)" (Hədis-i Şərifin tamamı üçün bax: İbrahim Canan, Hədis Ensiklopediyası, XVI, 252, hədis nömrə: 5838.)

"Allahın yaratdıqları üzərində təfəkkür edin ..." (Deyləmi, II, 56; Heysəmi, I, 81)

"Təfəkkür kimi ibadət yoxdur." (Əli əl-Müttəqi, XVI, 121)

Əhməd ər-Rifai də belə buyurur:

"Təfəkkür, Rəsulullah-sallallahu aleyhi və səlləm-in ilk əməlidir. Necə ki, bütün fərzlərdən əvvəl Onun ibadəti Allahın məxluqatını və nemətlərini təfəkkürdən ibarət idi. Elə isə siz də təfəkkürə yaxşı sarılın və ibrət vəsiləsi edin."

Xülasə, ümməti olmaqla şərəf duyduğumuz Fəxri-Kainat Əfəndimizə layiq ola bilmək üçün həyat və kainatda sərgilənən dərin hikmətlərə könül verərək təfəkkür iqlimində yaşamağa çalışmağımız