Bu,
şəhərin girəcəyində ucaldılan
dəniz qalası idi. Çünki hələ XII
əsrin axırlarında Şirvanşahların
güclü donanması var idi. XIII
əsrdə monqollar uzun müddət bu
qalanı mühasirədə saxlamış,
topardan atəş açaraq qalanı xeyli
dağıtmış, lakin onu tuta
bilməmişdilər. Bu qəsrli qala
sahildən 350 m aralıda yerləşir.
1306-cı ildə baş vermiş
zəlzələdən və onun ardınca
Xəzərdə suyun səviyyəsi
qalxandan sonra həmin ada və
oradakı qala suyun altında qalıb.
Arxeoloji kəşfiyyat zamanı
dənizin dibindən üstü yazılı
7000-ə yaxın daş, gil qabların
fraqmentləri və bütöv qablar,
Şirvanşah Kerşasbın (XIII əsr)
zərb etdirdiyi mis sikkələr, saxsı
boru parçaları tapılıb üzə
çıxarılmışdı. İndi həmin daşların
bir neçəsi Şirvanşahlar sarayının
həyətində saxlanılır. Suyun
altında qalan qalanın özü isə
«Şəhri Səba», «Səbail qəsri» və ya
«Bayıl daşları» adı ilə məşhurdur.
Qız qalası-müdafiə qalası
Qız qalası memarlıq üslubuna
görə Şərqdə yeganə abidə hesab
olunur. Qalanın cənub-qərb
tərəfində yerdən təqribən 14
metr hündürlükdə kitabə həkk
olunub. Kufi xəttində yazılan bu
kitabə cəmi dörd sözdən
ibarətdir: «Məsud bin Davud
türbəsi». Bu yazı Məsud bin
Davudu qalanın memarı hesab
etməyə əsas verir. Bu yerdə onu
da əlavə edək ki, adıçəkilən şəxs
öz dövrünün məşhur
memarlarından biri olub.
Hündürlüyü 28, diametri,
divarlarının qalınlığı aşağı
tərəfdə 5, yuxarı tərəfdə isə 4
metr olan Qız qalası silindir
formalı əsas hissədən və ona
bitişik bütöv çıxıntıdan ibarətdir.
Onun tikilməsi barədə bir çox
fərziyyələr mövcuddur. Birinci
fərziyyənin müdafiəçiləri onu
feodal müdafiə qalası hesab
edirlər. Məlumdur ki, XII əsrin
sonu feodal Bakısının çiçəklənmə
dövrü olub. Bu dövr tarixə
intibah dövrü və intibah
mədəniyyəti kimi daxil olub.
Tarixi mənbələrdə göstərilir ki,
Şirvanşah I Axsitan təqribən
1175-ci ildə Bakı yaxınlığında
rusların 73 gəmidən ibarət
donanmasını məğlub etmiş və
xəzərlərin işğal etdikləri Şabranı
və Dərbəndi geri