salavatı və salamı olsun!) bu sözlərini eşitdim: Məni xristianların Məryəm oğlunu mədh etdikləri kimi mədh etməyin. Sözsüz ki, mən qulam. Elə isə mənə Allahın qulu və elçisi deyin.” (Buxari)

Söz və əməldə həddi aşmaq İslam dininə ziddir. Belə ki, uca Allah bu ümməti orta yol tutan ümmət kimi vəsf etmişdir. Orta yol isə adillikdir. Allah belə buyurur: “(Ey müsəlmanlar!) Beləliklə də, sizi (ədalətli və seçilmiş) bir ümmət etdik ki, insanların əməllərinə (qiyamətdə) şahid olasınız, Peyğəmbər də (Məhəmməd əleyhisallam da) sizə şahid olsun” (Bəqərə, 143)
İslam ümmətinin etiqadına, ibadətlərinə və davranışlarına dərindən nəzər salanda, məhz adilliyin, düzgünlüyün və orta yolun bu ümməti digərlərindən fərqləndirən amil olduğu üzə çıxır.

Xristianlarla müqayisədə yəhudilər İsa əleyhissalamın barəsində nalayiq sözlər danışmaqla onu alçaltmış oldular.
İslam dininin hökmləri ümmətimizi öz bütün sahələrdə adilliyə səslədiyinə baxmayaraq əsrlər boyu müxtəlif məsələlərdə hədlərini aşan dini cərəyanlar olmuşdur.

Onları dərindən təhlil etdikdə belə fikirlərin İslama kənardan gəldiyinin şahidi oluruq. Imam Nəvəvi “Səhih Muslim” kitabının birinci hədisini şərh edərkən qədərlə bağlı ilk dəfə ifrat fikirlər söyləyən Məbəd əl-Cuhani adlı şəxsin Səvsan kimi tanınan bir xristianla sıx əlaqələrinin olduğunu vurğulamışdı. Alimlər cəhmiyə kimi tanınan həddini aşmış dini cərəyanın lideri Cəhm ibn Səhvanın isə öz təlimlərini Məhəmməd peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun) sehrləmiş Ləbid ibn Asam adlı yəhudinin nəslindən olan bir yəhudidən öyrəndiyini söyləmişlər. Cəhm hətta tövhid məsələlərində ifrata vararaq Allahın mərhəmətli, qüdrətli və sair ad və sifətlərinin olmasını söyləyən şəxsin müşrik olduğunu demişdir.
O, bu adların və sifətlərin başqa məxluqlarda da olduğunu əsas götürərək özünün tövhid prinsipinə riayət etdiyini və əsl müvəhhid olduğunu bildirmişdir. Onun iddiasına görə əgər Allahın ad və sifətlərində tək olduğunu etiqad ediriksə, Quran və