Əhqaf surəsinin 5-ci ayəsi ilə əlaqədar izah.


Allah-təala buyurmuşdur:

(وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَومِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُون)
«Allahın yaхınından qiyamət gününə qədər ona cavab verə bilməyəcək kimsələri çağırandan daha zəlil kimdir? Halbuki bunlar onların çağırışının fərqində dеyillər» (Əhqaf surəsi - 5). Mən bu ayə ilə bağlı ərəb dilinin qrammatikasına uyğun olaraq şərh verərək deyirəm: Ərəb dilində “büt” işlənən söz “mən” ( من) kimsə və yaxud kimsələr “mə” (ما) də şey və yaxud şeylər mənasını ifadə edilir. Mən” ( من) “kimsələr” deyiləndə, ruhlar və yaxud ölülər nəzərdə tutulur. Amma “mə” (ما) deyiləndə köməyə çağıran daş, ağac və digər maddələrdən düzəldilmiş büt və heykəllər qeyd olunur. Əhqaf surəsinin 5-ci ayəsində üç yerdə «mən» ( من) kəlməsi istifadə olunur. Bu kəlmə ərəbcədə şüurlu canlılar üçün istifadə də olunur. Bunu sübut etmək üçün «mən» ( من) kəlməsi Quranda şüurlu insanlara da istifadə olunduğunu olaraq bu ayəni qeyd edirəm.


Uca Allah belə buyurur:

وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِن مَّاء فَمِنْهُم مَّن يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُم مَّن يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُم مَّن يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
«Allah hər heyvanı (canlını) bir sudan (nütfədən) yaratmışdır. Onların bəzisi qarnı üstə sürünür, bəzisi iki, bəzisi isə dörd ayaq üstündə gəzir. Allah istədiyini yaradır. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir!» (Nur surəsi-45). Bu ayədə «bəzisi» dеyə tərcümə еdilən «mən» ( من) kəlməsidir. İki ayağı üzərində gəzən insanların, şüurlu canlılar olduğu qəti olaraq bilindiyi üçün digər canlılara da «mən» ( من) kəlməsi uyğun görülmüşdür. Əhqaf surəsinin 5-ci ayəsində «mən» ( من) deyə tərcümə edilən “kimsələri” kəlməsi dedikdə iki ayağı üzərində gəzən insanların, şüurlu canlılar insan olduğunu bildirir. Beləliklə də Əhqaf surəsinin 5-ci ayəsində “kimsələri” kəlməsi qeyd olunduqda əməli-saleh