İslamda niyyət - əməl müvazinəti böyük maraq doğuran məsələlərdən biridir. Məşhur hədisə görə, əməllər niyyətlərə bağlıdır. Yəni hər əməlin dəyəri ilk öncə onun niyyəti ilə ölçülür. Bunun mənalarından biri budur ki, Allah yanında əməllərin dəyəri hər şeydən əvvəl onların səmimiyyət dərəcəsinə bağlıdır. İnsan hətta çox savab vəd edilən bir əməli riya məqsədi ilə, özünü başqalarına göstərmək, hörmət-izzət qazanmaq, ayrı bir məqsədə yetmək üçün yerinə yetirsə, buna
görə heç bir savab əldə etməz. Riya insanın imanı, ruhu və qəlbi üçün çox qorxulu mərəzdir. “Əməllər niyyətlərə bağlıdır” hədisinə bəzən başqa bir izah da verirlər. Bu izaha görə, Allah insana əməlinə deyil, niyyətinə uyğun olaraq əvəz verir. Bu, əsasən savab əməllərin niyyətinə şamil edilir. Yəni insan hər hansı savab iş görməyə niyyət etsə, amma buna imkanı çatmasa, həmin işi görmüş qədər savab qazanar. Məsələn, çətinliyi olan bir adamla rastlaşanda problemi həll etməyə gücü çatmasa da, səmimi qəlbdən “kaş əlimdə imkan olaydı, buna yardım göstərəydim” deyə düşünsə, Allah onun əməl dəftərinə sanki yardım göstəribmiş kimi savab yazar. Allahın öz bəndələrinə mərhəməti bu qədər çoxdur. Bu fikri davam etdirərək deyirlər ki, əksinə, bir adam günah niyyəti etsə, amma onu həyata keçirməsə, ona günah yazılmaz. Doğrudur, Allah o qədər mərhəmətlidir ki, insan hətta günah etsə belə, əməlləri yazan mələklər həmin günahı onun əməl dəftərinə dərhal yazmırlar, bəlkə tövbə edər deyə, bir müddət gözləyirlər. Əgər səhvini düzəltməsə, tövbə etməsə, incitdiyi adamdan halallıq almasa, bu halda günah qeyd edilər. Şübhəsizdir ki, günah sadəcə niyyət halında qalıb əməl müstəvisinə keçməyincə adam ilahi qəzəbə düçar olmaz. Amma hədisin birinci izahına arxalansaq, günah niyyət də günah əməlin müqəddiməsi olaraq cəzaya layiq olmalıdır. Bəzən günah fikirlərin cəzasız qaldığına inanmaq insanlarda məsuliyyətsizlik hissi yaradır. Bəziləri haram arzulara, pis fikirlərə görə günah qazanmadıqlarına arxayın olub bunu davam etdirir və