Dini kitablarda Allah tərəfindən qəbul edilən və
yüksək dəyərləndirilən tövbənin xüsusiyyətləri
barədə çoxlu hədis və rəvayətlərə rast gəlirik.
Tövbənin ən yüksək və səmimi mərtəbəsinə
“tövbeyi-nəsuh” deyirlər. Bu həmin tövbədir ki, Qurani-kərimdə onun barəsində buyurulur: “Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi-qəlbdən (nəsuh) tövbə edin!” (Təhrim, 8). Bəzi alimlərin fikrincə, ən yaxşı tövbənin 4 şərti var: etdiyin günah üçün ürəkdən peşman olmaq, dillə tövbə-istiğfar etmək, həmin günahdan çəkinmək və bir daha o günaha sarı qayıtmamağı qəsd etmək. Səmimi tövbənin 3 xüsusiyyəti olduğunu deyənlər də var: Allah tərəfindən qəbul olunmaması üçün qorxmaq, qəbul olunacağına ümid etmək və Allaha itaəti davam etdirmək. İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurmuşdur: “Tövbeyi- nəsuh elə bir tövbədir ki, onu edənin batini ilə zahiri eynidir, hətta batini zahirindən daha üstün­ dür”. Əsil tövbənin necəliyi haqqında aşağıdakı iki hədis
xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bir gün Həzrət Muhəmməd Peyğəmbər (s) səhabələrdən soruşdu: “Bilirsinizmi, əsil tövbəkar kimdir?” Cavab verdilər: “Allaha and olsun ki, xeyr, bilmirik”. Peyğəmbər buyurdu: “Bəndə tövbə edirsə, amma ondan şikayəti olanları
(yəni, haqqını qəsb etdiyi adamları) razı salmırsa (onlardan halallıq almırsa), tövbəkar sayılmaz. Hər kim tövbə etsə, amma oturub-durduğu məclisləri və yediyi (haram) yeməkləri dəyişdirməsə, tövbəkar deyil. Hər kim tövbə etsə, amma (günahda ona şəriklik edən) dostlarını dəyişdirməsə, əsil tövbəkar deyil. Hər kim tövbə etsə, amma ibadətini çoxaltmasa (yəni ibadətinin sayını və keyfiyyətini artırmasa), tövbə etmiş sayılmaz. Hər kim tövbə etsə, amma (ona fəxr gətirən) libasını dəyişdirməsə, tövbəkar deyil. Hər kim tövbə etsə, amma yatağını dəyişdirməsə (yəni, naz-nemətli, rahat yataqdan uzaq olmasa və ya əxlaqsızlığa son qoymasa), əsil tövbə edənlərdən deyil. Hər kim tövbə etsə, amma qəlbi (imana, təqvaya və ibadətə sarı) açılmasa, səxavəti artmasa, əsil tövbəkar olmaz. Hər kim tövbə etsə, amma (bu dünyaya aid olan)