insan həyatının və ya ümumilikdə
üzvi həyatın mənası nədir? Bu
suala cavab dinə işarə edir. Onda
soruşa bilərsiniz ki, bu sualı
verməyin bir mənası varmı?
Cavab verirəm: öz həyatını və
digər insanların həyatını mənasız
hesab edən şəxs, sadəcə bədbəxt
deyil, həm də həyat üçün
yararsızdır.
Mən dünyanı necə başa
düşürəm?
Biz fanilər çox qəribə biz
vəziyyətdəyik. Hər birimiz burada
müvəqqəti qonağıq, dünyaya nə
üçün gəldiyimizi bilmirik, bəzən
isə başa düşdüyümüzü zənn
edirik. Çox dərinə getmədən
gündəlik həyatımızda başqaları
üçün; birinci növbədə
xoşbəxtliyimizin üzlərindəki
təbəssüm və gümrahlıqdan asılı
olduğu insanlar üçün; daha
sonra isə, şəxsən tanımadığımız,
amma talelərimizin sevgi ilə
bağlandığı insanlar üçün mövcud
olduğumuzu bilirik. Daxili
dünyamın və xarici həyatımın ölü,
yaxud diri, bütün digər insanların
əməyindən asılı olduğunu,
aldığım və hələ də almaqda
olduğum hər şeyi eyni ölçüdə
geri qaytarmalı olduğumu gündə
yüz dəfə öz-özümə xatırladıram.
Mən olduqca sadə həyat tərzi
sürürəm, lakin tez-tez
həmfanilərimin əməyini lüzumsuz
istifadə etməyim fikri məni üzür.
Cəmiyyətdə sinfi fərqin
ədalətsizlik olduğunu və bunun
əksər hallarda gücə əsaslandığını
düşünürəm. Həm də əminəm ki,
təvazökar həyat tərzi fiziki və əqli
baxımdan, hamı üçün daha
yaxşıdır.
Mən ümumiyyətlə, insanın fəlsəfi
mənada azadlığına inanmıram.
Hər kəs yalnız xarici təzyiqlərin
deyil, həm də daxili zərurətin
təsiri altında hərəkət edir.
Şopenhauerin “insan istədiyi hər
şeyi edə bilər, lakin o, hər şeyi
istəyə bilməz” sözü gəncliyimdən
bəri mənə ilham vermişdir; həm
öz həyatımdakı, həm də
digərlərinin həyatındakı
çətinliklər qarşısında daima bir
ovuntu və tükənməz səbir
mənbəyi olmuşdur. Bu düşüncə
insanı asanlıqla iflic edə bilən
məsuliyyət hissini mərhəmətli
şəkildə yüngülləşdirir,özümüzü
və digərlərini çox ciddi qəbul
etməyimizin qarşısını alır və
həyata yumorla baxmağımıza
imkan yaradır.
İnsanın öz mövcudluğunun və