edək ki, dilimizə xas
məcazlarda da bu halla
rastlaşırıq. Bir nəfər başqasını
uzun müddət günah işdən
çəkindirməyə çalışdıqda, lakin bu
işi əbəs yerə gördüyünü
anladıqda (o kəs yenə də günaha
girdikdə ) söyləyir: “Mən ona çox
dedim, bu işi görmə, lakin o,
məni eşitmədi”. Eşitməyən kəsin
qulaqları fiziki olaraq eşitsə də,
əməlləri bu dəvətlərə müxalifdir.
Həsən ibn Əli Siqaf Şafei də
“Dirilərlə ölülər bir deyillər!
Şübhəsiz ki, Allah istədiyi insana
eşitdirər. Sən isə qəbirlərdə
olanlara eşitdirə
bilməzsən” (Fatir, ayə
22) ayəsinin təfsirində yazıb:
“Ayə sübut edir ki, kafirlər batil
işlərində israrlı olduqları üçün
sənin moizəndən faydalana
bilmirlər. Necə ki, ölülər
Rəsulullahın (s) hidayət
çağırışından bəhrəsizdirlər,
müşriklər də zəlalət əhli
olduqlarından bundan
bəhrələnmirlər” (Muxtəsəru təfsir
İbn Kəsir, 3/145).
Bütün İslam məzhəblərinə aid
olan alimlərin böyük əksəriyyəti
ölülərin eşitdiyini söyləyib.
Məsələn, Ayətullah Cavadi
Amili “Ölülər bizi eşidib başa
düşür. Buna görədir ki, ölülərin
dəfnində onlara təlqin deyirik”
Dirilər ölüləri ziyarət edərkən
onların bundan xəbərdar olub-
olmadıqları barədə İbn
Teymiyyədən soruşulanda o, belə
cavab verib: “Heç şübhəsiz, ölülər
onları ziyarətə gələnlərdən
xəbərdardırlar.” O, dəlil olaraq
aşağıdakı hədisi sitat
gətirib: “Ölünün xəbərdar
olmasının sübutu Buxari və
Müslimin səhih kitablarında keçir.
Belə ki, Allahın Rəsulu (s)
buyurub: “İnsanlar ölünü dəfn
edib evlərinə qayıdanda ölü
həmin insanların ayaq səslərini
eşidir” (Məcmuət-əl-Fətva. İbni
Teymiyyə. cild 24, səh. 362)
Şübhəsiz, ey Peyğəmbər! Sən
haqqa çağırışı nə ölmüş
insanlara, nə də bilərəkdən
səndən üz döndərib arxa çevirən
karlara eşitdirə bilməzsən. (Rum,
ayə 52)
Bu ayədə yuxarıda qeyd olunan
mətləb daha aydın
görünməkdədir. Allah-Təala
Peyğəmbərdən (s) üz döndərən,
ona arxa çevirən kəsləri “kar”
adlandırıb. Bu “karlar” ölmüş
insanlar kimi kardırlar. Nə
birincilər, nə də ikincilər