Rəsulullah (s): “Ölümdən sonrakı
elmim dünyadakı elmim
kimidir” (Kənzul ummal, 1/507,
hədis 2242)
Bu, bəşər tarixində insanları ən
çox düşündürən suallardan
biridir. Əsrlər boyu insan oğlu
itirdiyi həyat dostunun,
müəlliminin və ya özündən əvvəl
yaşamış böyüklərin məzarı
kənarına gəlib, onlara qəlbini
açıb, onunla danışıb və məzar
sahiblərinin onun danışdıqlarını
eşitdiyinə inanıb.
Ölülərin eşidib-eşitməmələri elm
üçün anlaşılmaz olduğundan, elm
bu barədə susub. Bəşər tarixində
yaranmış müxtəlif dinlərin isə
mövzuya baxışı müxtəlif olub. Bu
yazıda İslam dininin məsələyə
olan münasibətini göstərməyə
çalışacağıq; ölülərin eşitməsinə
inanmaq dindir yoxsa xurafat?
Ölülər eşidirmi? Əgər eşidirlərsə,
onlarla danışmaq olarmı?
Danışmaq mümkündürsə,
onlardan kömək istəmək olarmı?
Dinimiz buna icazə verirmi?
“Ölülərin eşitməsi mümkün deyil”
etiqadında olanlar bu dəlillərə
istinad ediblər:
Dirilərlə ölülər eyni deyillər!
Şübhəsiz ki, Allah dilədiyinə
eşitdirər. Sən isə (ya Peyğəmbər!)
qəbirlərdə olanlara eşitdirən
deyilsən! (Fatir, ayə 22)
Məkkədə nazil olmuş bu ayənin
zahirindən belə başa düşmək
olar ki, qəbirdə yatanlar eşidə
biməzlər. Lakin bütün
məzhəblərə aid olan təfsir
alimləri ayədəki “dirilər” sözünün
“iman gətirənlər”, “ölülər”
sözünün isə “müşriklər”
mənasında olmasını yazıblar.
Məhz bu yanaşmanı nəzərə alsaq,
ayəni bu cür açıqlamaq olar:
“Allah dilədiyinə eşitdirər”, yəni
Allah istədiyi kəsi hidayət edər.
Ayənin ikinci hissəsində (“Sən isə
(ya Peyğəmbər!) qəbirlərdə
olanlara eşitdirən deyilsən”)
Allah-Təala Məkkə müşriklərini
“qəbirdə olanlar” adlandırıb. Yəni
müşriklər ölü kimidirlər, sanki,
qəbirdə yatırlar.
Allahın Rəsulu (s) müşrikləri
xeyirli əməllərə dəvət etdikdə,
onlar Peyğəmbərin (s) sözünü
eşitsələr də, ona əməl etmirdilər.
Necə ki, ölülər və ya qəbirdə
yatanlar əməl kitabları bağlı
olduğundan deyilən sözlərə əməl
edə bilməzlər. Yəni burada
“eşitmir” sözünün səbəbi əməl
etməməkdir.
Qeyd