deyirlər) yalnız insanda deyil, heyvanlarda da var. Canlılar bu ruhun sayəsində diridirlər. Heyvani ruh bədəni tərk edəndə ölüm baş verir. Ruhun daha üstün forması – sultani ruh isə yalnız insana aiddir. Bu, insanda şüur, nitq, vicdan kimi cəhətləri və sair əxlaqi keyfiyyətləri nizamlayan ruhdur. İnsan ruhu üç əsas qüvvədən ibarətdir. Başqa sözlə desək, ruhun üç əsas xarakteri vardır: ağıl, qəzəb və şəhvət qüvvələri. İnsanın bütün əməlləri bu qüvvələr vasitəsilə idarə edilir. Onlardan hansı biri üstünlük əldə edərsə, bütövlükdə insanın xarakterini öz təsiri altına alar. Ağıl qüvvəsi hər şeyin həqiqətini öyrənməyə çalışır, xeyirlə şərin fərqini anlayır, tədqiqat və araşdırma aparır. Bu qüvvə insanı elmə, biliyə, agahlığa səslədiyi üçün müsbət qüvvə hesab edilir və mələk xasiyyətli qüvvə adlandırılır. Qəzəb qüvvəsi başqalarını özündən uzaqlaşdırmağa, zərəri dəf etməyə çalışır. Ona yırtıcı xasiyyətli qüvvə demişlər. Şəhvət qüvvəsi insanı yeməyə, içməyə, cinsi ləzzətlərə, eyş-işrətə doğru çəkir. Bu
qüvvənin məqsədi bədənin ehtiyaclarını ödəmək, maddi ləzzət və rahatlıq yaratmaqdır. Onu heyvan xasiyyətli qüvvə adlandırmışlar. Bü üç qüvvə orta və tarazlaşmış səviyyədə olarsa, fəzilət (üstünlük) adını qazanar və insana ucalıq bəxş edər. Ağıl qüvvəsinin fəziləti hikmətdir. Qəzəb qüvvəsinin fəziləti şücaət, şəhvət qüvvəsininki isə iffətdir. Bu qüvvələr fəzilət nöqtəsindən aza və ya çoxa doğru uzaqlaşdıqca müxtəlif nöqsanlar (rəzilətlər) meydana gəlir. Məsələn, ağıl qüvvəsinin həddən çoxluğu – vəsvəsəyə və hiyləgərliyə, azlığı – səfehliyə gətirib-çıxarar. Qəzəb qüvvəsinin ifrat həddi – zalımlığa və kobudluğa, təfrit nöqtəsi – qorxaqlığa səbəb olar. Şəhvət qüvvəsinə gəlincə, onun həddən çox olması – insani xüsusiyyətləri itirib heyvan səviyyəsinə düşməklə, həddən az olması isə yemək, ailə qurmaq kimi təbii ehtiyacların ödənməməsi ilə nəticələnər. Əxlaq kitablarında insan ruhunun qüvvələrini alleqorik obrazlara bənzədiblər. Bu alleqoriyada insan ruhu atın belinə minib ov