Altıncı cümlə ölümün
mütləq və qaçılmaz
olduğunu
xatırlatmaqla yanaşı,
insanın bihudə və mənasız
əyləncələrlə baş qatmasının nə qədər
gülünc olduğunu da göstərir. Əlbəttə,
hədisi bu mənada anlamaq düzgün
deyil ki, insan həmişə qaraqabaq
olmalı, ağlamalı, heç vaxt
gülməməlidir. Peyğəmbərimiz və
imamlarımız lazım gələndə
gülümsəmiş və sevinmişlər. Amma
onların mənasız yerə, uzun-uzadı
güldüyünü və hər şeyə sevindiyini
görən olmayıb. Ölüm ocaqları
söndürür, tifaqları dağıdır, qocaya-
cavana məhəl qoymadan öz işini
görür. Hər an həyata vida deyə
biləcəyini, hər an ən yaxınlarını itirə
biləcəyini, ölümdən sonra isə öz
əməlləri ilə baş-başa qalacağını,
günahlarının bir-bir hesaba
çəkiləcəyini düşünmək insanda heç də
fərəh hissi yaratmaz. Bu səbəbdən
bütün Allah dostları Allahın qüdrətini
yada salarkən, ibadət mehrabında
səcdəyə qapanarkən, tövbə-istiğfar
edərkən riqqətə gəlib ağlamışlar, göz
yaşları ilə səccadələrini islatmışlar.
Ölümü və axirəti düşünərək ağlamaq
insanda məsuliyyət yaradır. Amma
burada da həddi aşmaq olmaz.
Allahdan qorxu Onun mərhəmətinə
ümid bəsləməklə yanaşı olmalıdır.
Ölüm və axirət qorxusu əslində
qurucu, islah edici bir qorxudur; amma
ümidsizliyə çevrilərsə, yalnız ziyan
gətirər.
Allah nəinki hər kəsin gizlində və ya
açıqda etdiyi əməldən xəbərdardır,
hətta qəlblərdə olan niyyətləri də bilir.
Heç nə Ondan gizli deyil. Belə isə,
hiyləgərlik edən əslində kimi aldatmış
olur: Allahı yoxsa özünü? Allahı
aldatdıqlarını düşünənlər unudurlar ki,
hər şeyin planını ən gözəl şəkildə
çəkən, hiylələri ifşa edən, yalanların
üstünü açan, insanın bütün bildiklərini
bilən, amma Öz bildiklərini insandan
gizli saxlayan, hər zaman insandan bir
yox, bir neçə addım qabaqda olan
Allahdır. Elə “Onlar hiyləyə əl atdılar.
Allah da onların hiyləsinə əvəz verdi.
Allah (bütün) hiyləgərlərdən
tədbirlidir” (Ali-İmran surəsi, 54-cü
ayə) ayəsinin də mənası budur.
Səkkizinci cümlə insanı Şeytandan qafil
olmamağa çağırır.