İnsanın vücudu iki
tərkib hissəsindən –
ruhdan və cismdən
ibarətdir. Cansız
cismə (bədənə)
həyat verən, onun bütün hərəkətlərini
istiqamətləndirən və nizamlayan
ruhdur. Ruh – insanın mahiyyəti,
şəxsiyyəti deməkdir.
Ruh barədə dəqiq məlumatı
bəşəriyyət hələ əldə etməyib. Çünki
Allah-təala özü ruh haqqında ətraflı
məlumat verməyi məsləhət görməyib.
Bir dəfə yəhudilər Həzrət Mühəmməd
Peyğəmbəri (s) sınağa çəkmək
məqsədilə ona bir neçə çətin sual
verdilər. Sualların biri də ruhun
mahiyyəti haqqında idi. Allah-təala
vəhy vasitəsilə o biri sualların cavabını
Peyğəmbərimizə ətraflı şəkildə izah
etdi, ruh məsələsinə gəlincə isə
aşağıdakı ayəni göndərdi: «Səndən
ruh haqqında soruşarlar. De: «Ruh
Rəbbimin əmrindədir. Sizə (bu barədə)
yalnız cüzi bilik verilmişdir» (İsra, 85).
Allah-təala Quranda ruh barədə ətraflı
məlumat verməyi ona görə məsləhət
görməyib ki, insan öz ruhunu dərk
edib anlaya bilməz. Axı ruh insanın
mənəvi aləmi, ağlı, şüuru, vicdanı
deməkdir.
Ruh haqqında qısaca olaraq bunu deyə
bilərik ki, o, maddi deyil, cism deyil,
onun ölçüləri (eni, uzunluğu,
hündürlüyü), forması, rəngi, iyi və
başqa zahiri əlamətləri yoxdur. Xarici
duyğu üzvləri (məsələn, göz, qulaq və
s.) vasitəsilə ruhu hiss etmək mümkün
deyil.
Ruh ölməzdir, cismin məhv
olmasından sonra yenə yaşayır və
qiyamətə kimi öz aqibətini gözləyir.
İmam Əli ibn Əbu Talib (ə) ruha belə
tərif vermişdir: «Cismdə ruhun yeri
sözdə mənanın mövqeyi kimidir».
Bədənin özünəməxsus halları və
xüsusiyyətləri olduğu kimi, ruhda da
bunlar vardır. Həzrət Əli (ə) ruhla
bədəni müqayisə edərək
buyurmuşdur: «Cismin (bədənin) altı
halı olur: sağlamlıq və xəstəlik, dirilik
və ölüm, yuxu və oyaqlıq. Ruhun da
beləcə altı vəziyyəti vardır. Ruhun
sağlamlığı – yəqinlik, xəstəliyi – şəkk-
şübhədir. Diriliyi – elm, ölümü –
cəhalətdir. Ruhun yuxusu – qəflət,
oyaqlığı – zikrdir».
Əxlaq alimləri insanda iki cür ruhun
olduğunu söyləmişlər. Bunların biri –
heyvani ruh yalnız insanın