Qəznəvilər sülaləsinin qüdrətli hökmdarı Sultan Mahmudun Ayaz adlı bir xidmətçisi vardı. Ayaz sultanın ən sadiq sirdaşı idi.

Hökmdar vəzirlərə etibar etmədiyi sirlərini ona deyər, ondan məsləhət alardı. Ayaz bir an da sultanın gözündən kənar olmazdı. Bu münasibət o qədər məşhur idi ki, hətta orta əsrlər Şərq ədəbiyyatında Mahmud və Ayaz misalı dostluq və sədaqətin rəmzi sayılırdı.

Sultan Mahmud Qəznəvinin Ayazla tanışlığı bu şəraitdə baş vermişdi. Sultan bir gün ova çıxır, onu müşayiət edənlərdən ayrı düşür. Həm özü, həm də atı yorulub susamışdı. Çöldə bir ev görərək yaxın gəldi, evin qapısını döyüb soyuq su istədi. Qapını açan yeniyetmə oğlan ədəblə salamlaşıb dedi ki, atam yaxınlıqdakı quyudan su gətirməyə gedib. Evdə su olmadığı üçün gərək atamın gəlməyini gözləyək.

Sultanın gözləməkdən savayı çarəsi yox idi, çünki yaxınlıqda başqa ev gözə dəymirdi. Həyətdə oturub oğlanla söhbət etməyə başladı. Tezliklə hiss etdi ki, həmsöhbətinin yaşı az olsa da, ədəbi çox, zehni itidir.

Bir neçə dəqiqədən sonra oğlan evə keçib, buz kimi soyuq su ilə qayıtdı. Suyu hökmdara təqdim etdi. Sultan Mahmud qəzəb qarışıq təəccüblə soruşdu:

Evdə su ola-ola niyə mənə vermirdin? Niyə atanın su dalınca getdiyini söylədin?

Oğlan cavab verdi:

Mən sizin uzun yol gəlib tərlədiyinizi gördüm. Soyuq su içsəydiniz, mütləq xəstələnərdiniz. Ona görə sizi bir müddət yubatmağa çalışdım ki, təriniz asta-asta soyusun. İndi bu suyu içsəniz, ziyanı olmaz.

Sultan oğlanın qağıkeşliyini və fərasətini bəyəndi. Saraya çatan kimi adam göndərib onu öz yanına xidmətə götürdü. Beləcə, Ayaz hökmdarın ən inanılmış adamı oldu.

Vəzir-vəkillər sultanın Ayaza olan etibarına paxıllıq edirdilər. Buna görə dəfələrlə sultanın yanında Ayazdan söz salıb onu ləkələməyə çalışırdılar. Bir gün sultan onların cavabını vermək qərarına gəldi. Sarayın pəncərəsindən baxıb, şəhərə daxil olan bir karvanı yanındakılardan birinə göstərdi:

Get soruş ki, bu karvan haradan gəlir?

Adam getdi, bir azdan