u eşidə bilməzsiniz». [Deyləmi, İ. Asakir]

«İnkir və Minkir mələkləri sual-cavabdan sonra mömin ölüyə “Cəhənnəmdəki yerinə bax, Allahu təala dəyişdirib sənə Cənnətdəki yeri ehsan etdi” deyər. Ölü baxıb ikisini də görər». [Buxari]

Rəsulullah əfəndimiz Bədirdə bir çuxura basdırılmış müşrik ölülərə «Rəbbinizin sizə vəd etdiyinə qovuşdunuzmu?» buyurunca həzrəti Ömər «Ya Rəsulullah, cansız ölülərə niyə söyləyirsən?» dedi. Cavab olaraq buyurdu: «Rəbbimin haqqı üçün söyləyirəm ki, siz məni onlardan daha yaxşı eşitməzsiniz, amma cavab verə bilməzlər». [Buxari, Müslim] [Həzrəti Ömərin ölünün eşitdiyini bildiyi halda belə soruşması dindəki bir hökmün vəsiqə halına gəlməsi üçündür.]

İbni Teymiyyə belə deyir:
«Bədirdə çuxurdakı ölmüş kafirlərin eşitdiyini bildirən hədisi-şərif məşhurdur. Zəruri inanılması lazım olan məlumatlardandır. Bütün ölülər şəhidlər kimi diri olub onlara ruzi verilər». [Kitabül-intisar-fil-imam Əhməd]

İbni Teymiyyənin tələbəsi İbni Qəyyum Cövziyyə “Kitabür-ruh” kitabında «Ölü ziyarət edəni bilər, səsini eşidər. Salamını alar, onunla fərahlanar. Bu hal təkcə şəhidlərə məxsus deyil. Hamı üçün belədir» deyir. «Əl-Bəsair, 22»

“Ölü kimi” nə deməkdir?
Sual: “Ölülərə eşitdirə bilməzsən” tərcüməsindəki ayənin məcaz olduğunu, “İnadçı kafirləri hidayətə çatdıra bilməzsən” mənasını verdiyini bildirdiniz. Ölü eşitmədiyi üçün kafirlərə ölü deyilmirmi?
CAVAB
Yuxarıda bildirilən hədisi-şərifdə «Siz məni ölülərdən daha yaxşı eşitməzsiniz, lakin onlar cavab verə bilməz» buyurulur. Bu halda “Ölüyə eşitdirə bilməzsən” demək eşidib ancaq cavab verə bilməyən ölülər kimi, “Haqqı qəbul etməyən kafirləri imana qovuşdura bilməzsən” deməkdir. Ölünün İnkir və Minkir adlı mələklərin qəbirdə soruşduğu suallara cavab verməsi ancaq Allahu təalanın icazəsiylə mümkün olur. Qurani-kərimdə bildirildiyi kimi, həzrəti İsanın ölüləri diriltməsi və ölülərin danışması ancaq Allahu təalanın icazəsiylə mümkün olmuşdur. Peyğəmbər və övliya ruhlarının da belə iş etməsi möcüzə