Sual: “İnsan öləndə ruhu ilə bədənin əlaqəsi tamamiylə kəsilirmi?”

Cavab: İnsan ruh ilə bədənin birləşmiş halıdır. Bədən ruhun evi kimidir; otura biləcək hala gələndə oraya yerləşdirilir. Ruh bədəni yuxuda ikən və bir də ölüm əsnasında tərk edər. Quran hər iki vəziyyəti də “vəfat” kəliməsi ilə ifadə edər. Aşağıdakı ayə bunu izah etməkdədir:

“Allah ölüm əsnasında ruhları vəfat etdirir, ölməyənkiləri də yuxuda vəfat etdirir. Ölümünə hökm etdiyini saxlayır, o birini müəyyən bir vaxtda qədər buraxır. Bunda düşünən bir cəmiyyət üçün ayələr vardır.” (Zümər 39/42)

“Gecə sizi vəfat etdirən, gündüz nə etdiyinizi bilən Odur. Sonra müəyyən müddət dolana qədər səhər sizi qaldırır.” (Ənam 6/60)

Vəfat ruhun bədəndən çıxarılmasıdır. Yatan və ölən ruh deyil, bədəndir. Yuxu bədənin istirahəti olduğu kimi, ölüm də sonsuz axirət həyatına uyğun olaraq yenidən yaradılması üçün məcburidir.

Qurana görə ölüm bir yuxu, qəbir bir yatma yeri, öldükdən sonra dirilmə də yuxudan oyanmaqdan başqa bir şey deyildir. Yatan adam yuxuda nə qədər vaxt keçdiyini bilməz. Ölü də eynidir. Necə ki, Quranda ölü və yatanla əlaqəli iki nümunə verilir.

Əshab-i Kəhf mağarada 309 il yatmışdı (Kəhf 18/25) Allat Təala onlarla əlaqəli deyir ki:

“Bir-birinə soruşsunlar deyə onları oyandırdıq. Aralarından biri: “Nə qədər qaldınız?” deyə soruşdu. “Bir gün, bəlkə də daha az qaldıq” deyə cavab verdilər.” (Kəhf,18/19)

Ölümlə əlaqəli ayə də budur:

“Bunu da görmürsüzmü? O, çardaqları çökmüş və divarları üstünə yıxılmış bir şəhərə rastlamış: “Allah buranı məhvindən sonra necə dirildəcək?” demişdi. Bunun müqabilində Allah onu orada yüz il ölmüş halda buraxdı, sonra qaldırdı və “Nə qədər qaldın?” deyə soruşdu. O da “Bir gün, bəlkə də bir gündən az qaldım.” Dedi. Allah buyurdu ki: “Yox, tam yüz il qaldın. İndi yeyəcəyinə və içəcəyinə bax, xarab belə olmamış. Bir də bu eşşəyinə bax. Səni insanlara bir ibrət göstərək deyə bunu elədik. Sümüklərə bax onu necə birləşdirəcəyik, sonra da ətə