İnsan ağılının acizliyinin başlanğıc nöqtəsi özünü anlaya bilməməsidir. Bu məhdud ağıl, hələ özünü anlamamış necə olur da sonsuzu anlamağa cəhd edə bilir?

Üçün dörddən kiçik olduğunu bilən insanoğlu, yenə qətiliklə bilər ki, mən üçdən dördü çıxarmağa cəhd etsəm mənfi bir nəticə ilə qarşılaşaram. Bunu bildiyi halda məhdud olan ağılına sonsuzluğu sıxışdırmağa çalışırsa, nəticənin mənfi sonsuz, yəni sonsuz bir mənfi olacağını da başdan qəbul etmiş deməkdir.

İnsan sonsuzu anlaya bilməz, amma sonsuza inana bilər... Bu da insan oğluna böyük bir ilahi lütfdür. Yoxsa, bütün sifətləri sonsuz olan Rəbbinə necə iman edəcəkdi?
Bu barədə insanoğluna bir müqayisə imkanı, bir fikir icra etmə, ağıl yürütmə gücü verilmişdir. O, bu güc sayəsində çox yaxşı bilir ki, bu aləmdə mənim bir başlanğıcım və sonum olduğu kimi, hər şeyin də yenə bir ilk və son nöqtəsi var.

Başlanğıcı olan hər şey bizə bu iki həqiqəti birdən dərs verir: Məni yoxdan yaradan bir Zat var və Onun varlığı əzəlidir. Eyni şəkildə hər son da bizə əbədi bir Zatdan xəbər verir.
Özümüzdən bu sualı soruşaq: Sənin anlaya bilmədiyin yalnız sonsuzluqmu? Cazibə qüvvəsini anlaya bilirsənmi? Günəşin, planetlərini necə cəzb edib ətrafında dövr etdirdiyini qavraya bilirsənmi? Ruhun, ağılın, xəyalin, yaddaşın mahiyyətlərini tam mənası ilə anlayırsanmı? Alma ağacının içindəki o mənəvi fabrikanı izah edə bilmisənmi? Yumurta necə olur da, uçan bir quş olur? Sperma doqquz ay sonra necə ağlayır, görür, eşidir?

Bu aləmdə insanın görə bilmədikləri gördüklərindən, anlaya bilmədikləri anladıqlarından, bilmədikləri bildiklərindən həddindən artıq çoxdur.
İnsanın, fani mövcudatın mahiyyətini tam anlayamadığı halda sonsuzluğu anlamağa çalışması onu sadəcə yorar. Ən təhlükəsi isə belə yersiz axtarışların insanın ağlını başından alma və doğru yoldan çıxarma ehtimalı vardır.

İnsanın sonsuzu anlama səyi iki ayrı sahədə cərəyan edir. Biri, İlahi sifətlərin sonsuzluğu, digəri də axirət həyatının sonsuzluğu... Bu ikisi arasında,