a görə də insan dünyadakı yerini o zaman dərk edər ki, Allahı tanıyar. İnsan Allahı dərk etmək üçün varlıq aləmini dərk etməlidir. Göz və qulağı, qəlbi ilə əldə etdiyi məlumatı səhmana salıb, ümumiləşdirməlidir.

Hədislərdə deyilir ki, özünü tanıma Allahı tanıma ilə əldə edilir. Ona görə də insan özünü tanımamışdan qabaq Allahı tanımalıdır. İnsan o zaman ki, Allahı tanıyır, özünə müraciət edər. O zaman özünü tanımağa başlayar, İlahi rübubiyyəti dərk edər.

Gözün xəyanəti

Ancaq bəzi insanlar öz kamallarının əksinə hərəkət edirlər. Göz və qulağından özünü və Allahı tanıma yolunda istifadə etmək əvəzinə, kamalın əksindən bəhrələnirlər. Bu da İlahi əmanətə xəyanətdir. Gözün xəyanəti müxtəlif cür baş verir. Şəxs elə rəftar edir ki, guya naməhrəm qadına baxmır. Halbuki, gözünün ucu ilə oğrun-oğrun ona baxır. Bu şəxs əmanətə xəyanət etdiyi üçün bu əməl haram hesab edilir. (“Yusif” 51, 52).

Allah gözün xəyanətini Özünə xəyanət kimi qiymətləndirir. İnsanlardan istəmişdir ki, bu işdən çəkinsinlər. Çünki bu əməl Allahın qəzəbinə gətirib çıxarar (“Ali-İmran” 161, 162), Allah sevgisindən uzaq salar (“İnfaq” 58, “Nisa” 107). Ona görə də onun kamala çatmaq zəminəsi aradan gedər.

Cinayətkarlar və oğrular da öz işlərini gizli şəkildə görürlər. Həqiqətdə insanlardan və onların baxışlarından utanırlar. Ancaq Allaha qarşı bu həyanı göstərmirlər. Allah da onları rüsvay edər və abır-həyalarını aradan aparar (“Nisa” 107, 108).

Gözün xəyanəti

Gözə xəyanət etməkdən necə xilas olmaq olar?

Gözə xəyanət etməkdən xilas olmağın yollarını Quran bəyan etmişdir. Onlardan biri də hərəkətdə olan yerlərdən uzaq olmaq və nəzərləri aşağı salmaqdır. Allah Təala “Nur” surəsinin 30 və 31-ci ayələrində buyurur: “Mömin kişilərə de: “Gözlərini örtsünlər və namus yerlərini qorusunlar. Bu, onlar üçün daha təmizlikdir. Həqiqətən, Allahın onların nə etdiklərindən xəbəri var”. Mömin qadınlara de: “Gözlərini (naməhrəmə baxmaqdan) örtsünlər, namuslarını qorusunlar və bər-bəzəklərini