göstərir, inkar edən varlığın məna və məqsədinə etinasız qalmış olur. İman edənin sahib çıxacığı bir dəyər var. Bunun üçün həssaslıq göstərər və əli daima tətikdədir. İnkar isə neqativ xüsusiyyətinin bir gərəyi olaraq sahibi üçün heç bir dəyər kəsb etməz. Başqa sözlə qorunması və mühafizə olunması da lazım deyil. Bu isə etinasızlıq gətirir.

İman, şüuru düşüncəyə bağlayar. İnkar isə bu bağı qoparar və şüuru instinktə məhkum edər. Allaha iman, idrakı aşan bir həqiqətə imandır. Heç bir şüur və idrak Allahı ehtiva edə bilməz, fəqət Allah hər şüuru və idrakı ehtiva edər. İman etmək, şüurun mirasıdır. Ona üfüqlər açar və qanadlandırar. İnanan bir şüur, maddi aləmin qatı və kəsif dünyasından mənəvi aləmin şəffaf və lətif dünyasına qanad açar. İman mücərrədə olan marağı artırar və bu da insandakı mücərrədlik istedadını inkişaf etdirir. İnsan ağlı mücərrədlik istedadı ilə ölçülür. Hər cür mücərrədlyin bir həddi var. Hüdudsuz olan yeganə mücərrədlik mütləq və böyük yaradıcı olan Allaha bağlı təfəkkürdür. Başqa sözlə Allaha iman, insan idrakına sonsuz üfüqlər açan və onu son dayanacağı olmayan bir təkamül yolçuluğuna çıxaran dinamik bir gücdür. İnkar isə şüurun düşüncə ilə bağını qoparır. Bu vəziyyət, şüurun instinktə məhkum olmasıdır. Belə bir şüuru, instinktlər və təhrikçi mənlik yönəltməyə başlayar. Allaha qul olmaqdan qaçan, onu instinkt vasitəsi ilə yönəldən səbəblərin əlində köləyə çevrilər. Bax, Quranın “nəfsini tanrı etmək” dediyi də budur.

Allahın tərif etdiyi iman
Bir imanın səhih və məqbul ola bilməsi üçün mərkəzində Allahın olması əsas şərtdir. Əsla “İnsan inansın da, nəyə inanırsa inansın” demək olmaz. Əgər elə olsaydı, bu şəkildə təzahür edən bir çox inanış növünü Quran vəhyi küfür, şirk, nifaq, fisk [3] və füsur [4] kimi adlarla rədd etməzdi. İman bu mənada ikiyə ayrılır:
1. Səhih iman: Səhih imanın mərkəzində Allah var. Belə bir imanın tərifini Allah verir. İnsanın vəzifəsi o tərifə görə inanmaqdır. Əsas olan insanın öz imanı haqqında nə dediyi