buna hazır olmaq, öz nəfsini islah etmək də zəruridir. Həmçinin, Allahdan gələn tovfiqi əldən qaçırmaq da mümkündür. Günah əməllər etmək, zülm törətmək, Allaha təvəkküldən əl götürmək insanı ziyana salar. İmam Rzanın (ə) bir hədisində buyurulduğu kimi, “hər kim Allahdan müvəffəqiyyət istəsə, amma bunun üçün cəhd göstərməsə, öz-özünü məsxərəyə qoymuş kimidir”.



2. Daxildən gələn moizə (nəsihət).

Bunu vicdanın səsi də adlandırmaq olar. Dini mənbələrdə yazılıb ki, Allah insanlara iki cür rəhbər göndərib. Hətta bunları “rəsul”, yəni elçi adlandırırlar. Bunlardan biri batində olan, o biri isə xaricdə (kənarda) olan rəsuldur. Batini rəsul – ağıl, zahiri rəsul isə Allahıb göndərdiyi peyğəmbərlərdir. Başqa sözlə desək, insanın fitrətində yerləşdirilmiş allahpərəstlik, ədalət, haqq duyğusu da onu müəyyən mənada hidayət etməyə qadirdir.

Daxildən gələn nəsihətə qulaq asmaq insanın özü qarşısında hesab verməsi ilə nəticələnər. Din aləmində buna “mühasəbətün-nəfs”, yəni nəfsi hesaba çəkmək deyərlər. Məsumlarımızdan nəql olunan bir çox rəvayətlərə görə, bu günü ilə dünəni eyni olan adam ziyandadır. Yəni insan hər gün dünənkinə nisbətən daha yüksək əxlaqi təkamülə nail olmaq üçün çalışmalıdır. Günahlarını azaltmalı, savablarını artırmalıdır. Dünən buraxdığı bir səhvi bu gün təkrar etməməsi, dünən bilmədiyi bir xeyirli məlumatı bu gün öyrənməsi də kifayət edər. Əksinə, əgər Allahın razılığını qazanmaq və saleh əməl etmək baxımından dünənkinə nisbətən daha aşağı pillədə durursa, bu, ziyan və itki deməkdir.



3. Nəsihəti qəbul etmək.

Əsil mömin ona edilən gözəl nəsihətə qulaq asar, bundan nəticə çıxarar. Mömin, ona edilən nəsihətə görə qəzəblənməz, edilən nəsihəti bir hidayət və mərhəmət kimi qəbul edər, buna görə Allaha şükr edər. Nəsihəti eşitməmək ya təkəbbürün, ya da cahilliyin əlamətidir. Təkəbbürlü insan özünü hamıdan yüksək sayar, kiminsə ondan daha üstün olduğunu və ona etiraz etdiyini əskiklik kimi anlayar. Təkəbbürlü adam üçün ən mühüm olan – öz