inanmaq olar? Yalnız bu gombul damarlarda hər şey hazır vəziyyətə gətirilir, yalnız hava məkanının bu kapitalistləri qayğı və ağılsızlıqdan, insan üçün mümkün olduğu qədər, uzaq gəzirlər, onlar sakitcə öz işləri ilə məşğul ola bilirlər, bir vaxtlar birinin dediyi kimi və yalnız onlardan əsl vətəndaş kimi bu dünyaya fayda var, zira şimalda onlar isidirlər, cənubda kölgə salırlar. (Əlbəttə, əksini də söyləmək olar, ancaq bu doğru olmazdı.)
***
Bizim şəhərlərdəki yəhudilərin indiki və keçmiş nəsillərinə tətbiq etsək, bu, demək olar ki, qəhrəmanlıqdır, zarafat bir kənara, əgər saf cavan bir qız öz valideynlərinə: “Buraxın məni!” – deyib, yəhudinin yanına gedirsə, bu, Orlean qızının öz kəndini tərk etməyindən daha mühüm hadisədir.
Belə olduğu təqdirdə, Siz, şübhəsiz, yəhudiləri lazımsız yerə qorxduqlarına görə tənbeh etməkdə haqlısınız, ancaq belə bir tənbeh insanları əməli cəhətdən deyil, nəzəri cəhətdən tanıdığınıza sübutdur; ona görə nəzəri ki, birincisi bu tənbehinizin, Sizin əvvəlki təsvirinizə görə ərinizə heç bir aidiyyatı yoxdur; ikincisi, mənim təcrübəmə əsasən, yəhudilərin əksəriyyətinə aidiyyatı yoxdur; üçüncüsü, onun, ayrı-ayrı nüsxələrə aidiyyatı var, ancaq daha çox, – məsələn, mənə. Burda ən təəccüblü şey tənbehin əksəriyyətə qarşı ədalətsizliyindədir; yəhudilər yalnız bərk yapışaraq yaşaya bilərlər, axı bir dəfə nəyisə əllərindən buraxsalar, o, artıq geri dönməyəcək, sakitcə onlardan uzaqlaşacaq. Heç gözlənilməyən yerlərdən yəhudiləri təhlükə gözləyir – ya da, daha dəqiq desək, təhlükəni bir kənara qoyub söyləyək: “hədə ilə qorxudulurlar”.
Belə görünür ki, yəhudilərin ümumi qətiyyətsizlik hissi (burda söhbət həm, daxili qətiyyətsizlikdən gedir, həm mühitə inamsızlıqdan) onların yalnız əlləri və dişləri ilə tutduqlarını özlərininki hesab etmək vərdişlərini daha asan anlaşılan etməlidir.
***
Yolu azdım deyəsən, ancaq eybi yoxdur, çünki ümid edirəm mənlə gəlirdiniz və biz birlikdə azmışıq.
***
İçimdə elə bir hiss var ki, sanki əlinizdən tutub sizi