çətinliklərini həll etmək üçün bu
tə`siri ona verdiyini bilək.
Bu təfəkkürə əsasən kömək istənilən şey vasitə
hökmündədir, belə ki, böyük Allah onun bə`zi
ehtiyaclarının tə`min olunmasında bir vəsilə qərar
vermişdir. Bu cür kömək istəmək həqiqətdə Allahdan
kömək istəməkdir, çünki yalnız Allah bu vasitələrə və
səbəblərə varlıq bağışlamış, başqalarının ehtiyaclarını
tə`min etməkdə tə`sir və qüvvəni O vermişdir.
Ümumiyyətlə bütün insanların həyatı bu səbəb-nəticə
qanunu əsasında qurulmuşdur. Belə ki, insan
başqalarından kömək almadan yaşamaq istəsə,
həyatında çox çətinliklərlə üzləşər. Burada da onlara,
Allahın köməyinin gerçəkləşməsində sadəcə bir amil və
vasitə olmaları, öz varlıqlarının əslinin Allahdan olması,
eləcə də onların tə`sir qoymasının Allah tərəfindən
olması nəzəri ilə baxsaq, bu cür köməyin tovhid və
yeganəpərəstliklə heç bir ziddiyyəti yoxdur.
Əgər Allahı tanıyan tovhidçi bir əkinçi torpaq, su, hava,
günəş və s. kimi amillərdən istifadə edib kömək alırsa
və taxılı cücərdib məhsul əldə edə bilirsə həqiqətdə
Allahdan kömək istəyir, çünki o bilir ki, bu kimi səbəb
və vasitələrə qüvvə və iste`dad verən məhz Allahdır.
Aydındır ki, bu cür kömək istəmək tovhid və
yeganəpərəstlik ruhu ilə tamamilə uyğundur, hətta
Qur`an bu kimi kömək istəməyi bizə fərman verərək
buyurur:
ﻭَﺍﺳْﺘَﻌِﻴﻨُﻮﺍ ﺑِﺎﻟﺼَّﺒْﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻠَﻮﺓِ
“Səbr və namazla kömək istəyin.”
Aydındır ki, səbr və müqavimət bəşərin işidir və bizə də
onlardan kömək almaq əmr olunub. Eyni halda belə bir
kömək istəmək “iyyakə nə`budu və iyyakə nəstəin”
ayəsindəki həsr ilə (yə`ni yalnız Allahdan kömək
istəməklə) zidd