q mümkün olsun, amma qəbul edilməsin.
İnsan təbiət ağacının meyvəsidir. Meyvə nə qədər ki, ağacdadır, ağacdan, onun kök və qol-budağından qidalanır, torpağın maddələrini özünə cəzb edir, su içir, nur, hava və hərarətdən yararlanır. Amma elə ki, yetişdiyi və vaxtı çatdığı üçün yaxud qırıldığı üçün ağac ilə əlaqəsi kəsildi, daha həmin meyvənin təkamül, tərəqqi və inkişaf yolu bağlanır, afət və digər ziyanvericilərlə mübarizəsi dayanır. Əgər o, ağacdan kal və yetişməmiş halda ayrılsa, daha çarə yolu yoxdur və əgər pəjmürdə olsa, daha ağaca su, hava, işıq verməklə həmin solğunluğu düzəltmək mümkün deyil. Təbiət aləmində insan da belədir. Hər hansı bir islahat və təkamül təbiət ağacının üstündə olana kimidir. Amma elə ki, ölüm vasitəsi ilə bu ağacdan ayrıldı, daha onun üzünə islahat qapısı bağlanır.
Əlbəttə, bunu da nəzərə almaq lazımdır ki, o dünyada insanın əli islahat və təkamüldən üzülsə də, bu dünyadakı bəzi səbəblər nəticəsində ona bir sıra rəhmətlər çatır. Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur ki, İnsan ölən kimi onun əməl dəftəri bağlanır, onun yaxşılıq və pislik sütunları tamamilə qapanır, üç istisna ilə: (həmin istisnalardan) biri budur ki, insan özündən sonra bir xeyriyyə müəssisəsi qoyub getsin və Allahın bəndələri həmin müəssisədən bəhrələnsinlər. Məsələn, bir xəstəxana, yaxud məktəb və ya məscid təsis etsin. Digəri budur ki, özündən sonra elmi əsər yadigar qoyub getsin və sonralar elm və bilik axtarışında olanlar həmin elmi əsərdən faydalansınlar. Üçüncüsü, özündən sonra saleh, düz və mömin övlad qoyub getsin və onun ölümündən sonra həmin övlad onun bağışlanması üçün dua etsin.
Ehtiyacsızlıq və gözü toxluq insanın izzətini qoruyur.
Həzrət Əmirəl-Möminin (ə) buyurur: «Əgər birinə yaxşılıq etsən, öz bəxşiş və yaxşılıqlarını ona şamil etsən, həmin şəxs kimliyindən asılı olmayaraq, sənin yaxşılıqlarının girovu, sənin əmrin altındadır və sən ona münasibətdə hökm sahibi olacaqsan. Əgər kiməsə qarşı ehtiyacsızlıq göstərsən, həmin şəxsin kimliyindən, hansı məqamda