düşmək.
İkinci: Dəqiq əqli mə`naları əhali arasında
olan mə`nalardan (ürfi mə`nalardan) ayırmaq
qabiliyyəti olsun. Əhali arasında olan
mə`naları anlamaq üçün əqli və fəlsəfi
mə`nalardan çəkinmək.
Üçüncü: Şəriət hökmlərini ələ gətirmək
yolunda lazım olacaq miqdarda məntiq elmini
bilmək.
Dördüncü: Şəriət hökmlərini ələ gətirməkdə
böyük rol oynayan “üsulul-fiqh” elmini
bilmək.
Beşinci: “Rical” və hədis söyləyənlərin elmini
bilmək.
Altıncı: İctihadın ən mühüm müqəddiməsi
sayılan Qur`anı və Məsumların
(əleyhimussalam) hədislərini, şəri əməllərini
və təsdiqlədikləri əməlləri bilmək.
Yeddinci: Şəriət hökmlərini ələ gətirmək onun
üçün adətə çevrilməsindən ötrü fiqh elminin
şaxələrinin üsul elminə tətbiqi ilə dərindən
məşğul olmaq.
Səkkizinci: Məşhur İslam alimlərinin
nəzəriyyələrini və hər hansı şəriət
məsələsində ittifaq nəzərlərini bilmək.
Doqquzuncu: Məsum İmamların
(əleyhimussalam)-ın dövründə yaşayan
məşhur sünni alimlrinin şəriət məsələləri
barəsindəki nəzəriyyələrini bilmək .(Təhzibul-
Üsul fil-ictihad vət-təqlid. c.3)
Bütün bu xüsusiyyətlər hər bir müctehidin
elmi məqamında tam şəkildə büruzə
verməlidir. İndi isə müctehidin özünün hansı
şəxsi xüsusiyyətləri olmasını araşdıraq.
MÜCTEHİDİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ HANSILARDIR?
Nəhayət, qarşıya çıxan sonuncu sual budur
ki, təqlid etdiyimiz müctehidin özünün hansı
vəsfləri və xüsusiyyətləri olmalıdır ki, biz o
xüsusiyyət əsasında müctehidi tanıyaq? Onu
da qeyd etmək lazımdır hər müctehidə təqlid
olunmur. Təqlid olunun müctehidi bir dəstə
yüksək elmi məqamı olan İslam alimləri təsdiq
etdikdən sonra ona təqlid olunur və ona elmi
dildə “mərceyi təqlid” (yə`ni, şəriət
məsələrində müraciət olunmalı şəxs) deyilir.
Bunu da yadda saxlamaq lazımdır ki, bir
nəfər ictihad edib müctehid ola bilər lakin
təqlid olunmaq üçün xüsüsi bir şərait
lazımdır. Məsələn, ola bilər, bir nəfər dini
elmlərdə ictihada yetişsin, yə`ni, özü şəriət
məsələlərini ələ gətirməyi bacarsın lakin digər
şəraitə