m Yusubovun yenə özündənrazı hallarına əsəbləşsə də, özünü o yerə qoymayıb davam etdi:
- Yəhudilik arıtq bir dindən çox, irq kimi görülür. Yəhudilərin arasındakı bağ inanılmazdır. Mütləq getdiyi bir sineqoq, inandığı Haham vardır.
Yusubov kinayəli tonda:
- Əla fikir. Onda gedək dünyadakı bütün sinoqaqları axtaraq. Uzağı 75 ilimizi aparar. – deyib, çiynini çəkdi.
- Yox, sadəcə Azərbaycandakıları. Əminəm o qədər də çox deyil hə?
Bu fikir Yusubova da məntiqli gəldiyi hiss olunurdu. Başını aşağı əyib fikirləşməyə başladı. Qaldırıb, Sənəmə baxdıqda baxışından razı olduğu görünürdü, gözlərində isə narahatlıq...
*****
Sənəm Bakının ən köhnə məhəllələrini gəzirdi. Böyük və məşhur sineqoqlarda gedə bilməzdi o qədər gizli lahiyədə işləyən alim. Ancaq ən gizli, ən bilinməyən yerlərdə ola bilərdi... Kiçik bir dükkanın qabağından keçəndə ayaq saxladı. Pencərəyə ilişdirilmiş bir-iki qəzət diqqətini çəkmişdi. İçəri girib, satıcıdan onda olan hər qəzetdən bir nüsxə istədi. Satıcı adamın gözlərindəki sevinc qarışıq təəccübdən bunun nadir bir hadisə olduğu bəlli idi. Pulunu ödəyib, elə dükkandaca qəzetləri vərəqlədi.
1-cisi... 2-cisi.. 3-cüsü... 4-cüsündə, səhifənin sonunda, kiçik bir sütünda şəhərdən kənardakı düzlükdə ölü tapılan adamla əlaqədar yazı vardı. Sinəsindən, sol tərəfdən vurulmuş bir adam. Gülümsəyib, qəzeti qatladı. Hamısını piştaxdanın üstünə qoyub, dükkandan çıxdı. Bayaqdan onun kölgəsi olmuş adam da, döngədən çıxıb addımlamağa başladı. Sənəm onun fərqində idi, amma hələ də insanlar olan küçələrlə yeridiyindən, təhlükədə olmadığını bilirdi. Bu küçənin sonunda baxmadığı sineqoqlardan* biri daha vardı...
*****
Geniş otağı yenə sadəcə pencərələrdən gələn gün işığı aydınladırdı. Otağın havası belə qaranlıq idi sanki. Qaranlıq və ağır... Bunları əsəblərə toxunan sükut tamamlayırdı. Yaşlı adam gözlərini qarşısındakı gəncə dikib, üzündə bir qorxu zərrəsi axtarırdı. Qorxmalı idi gənc, çünki bu an edam hökmünü gözləyən məhkum idi. Lakin onun ifadəsiz