Say-hesab necə yaranıb?
Söz işlətmədən qiymətləri,
ölçüləri necə göstərirlər?
Yəqin hamı razılaşar ki,
dünyada ən asan işlərdən biri
də saymaqdır. Bir, iki, üç ...
Lakin vaxt olub ki, insanlar say-
hesab nə olduğunu bilməyiblər.
Keçmişə qayıtsaq görərik ki, ilk
hesablama əməliyyatını qədim
insanlar ana təbiətin onlara
bəxş etdiyi əllər vasitəsilə
aparmışlar. Saymaq üçün
insanlar əvvəl bir əlin
barmaqlarından, sonra hər
ikisinin, bəzi hallarda isə hətta
ayaq barmaqlarından istifadə
ediblər. Barmaqlarla saymağın
necə formalaşdığını saymağa
təzə can atan uşaqların
hərəkətlərini izləməklə daha
aydın başa düşmək olar. Qeyd
edək ki, əllə sayma, insanın
hansı dildə danışmağından asılı
olmayaraq çox asan başa
düşüldüyü üçün, bu üsul ayrı-
ayrı millət nümayəndələrinin
alver etdiyi ticarət yerlərində
insanların çox karına gəlir. Biz
bu üsulun əhəmiyyətini və
sadəliyini şəhərimizdə alver
edən çinlilərin satdıqları
malların qiymətlərini barmaqla
necə göstərməyindən də görə
bilərik. Onların dili ilə desək, bir
barmaq “biy manat”, iki
barmaq “iççi manat”, beş
barmaq “biş manat” və s.
Hazırda böyük birjaların
çoxunda maklerlər bir kəlmə
söz işlətmədən belə qiymətləri
barmaqlar vasitəsilə
göstərirlər.
Hesablama zamanı hələ də
bədən üzvlərindən istifadə
edilir
Müəyyən hallarda, ölçü alətləri
olmayanda insanlar hesablama
üçün öz bədən üzvlərindən bu
gün də istifadə edirlər. Uzunluq
ölçüsü kimi uzadılmış əlin
barmaqlarının ucundan başa
qədər olan məsafə “qulac”,
çiyinə qədər isə “arşın”, əlin baş
və çeçələ barmaqları arasında
ölçü “qarış” adlanır. Əllərlə
digər ölçülər də ifadə edilirdi.
Bir ovuc dən, bir qucaq çırpı və
s. Daha qısa uzunluqları ölçmək
üçün baş barmağın oynağının
uzunluğundan ��" düyümdən
(təxminən 2,5 sm) istifadə
edirlər. Maraq üçün qeyd edək
ki, düyümün ölçüsü 1324-ci ildə
İngiltərədə kral II Edvard
tərəfindən qanunlaşdırılmışdır.
Sünbülün orta hissəsindən
çıxardılmış baş-başa qoyulmuş
üç buğda