edir (bu
təsir iyunun 21-də ən yüksək
nöqtəyə çatır). Həmin tarixdən
(21 sentyabr) başlayaraq Günəş
qoçalır və 21 dekabrda əldən
düşərək öz taxtından qaranlıq
mağaraya yuvarlanır. Lakin
qüdrətli Günəşi mağaradan keçi
xilas edir və hələ zəif olan Günəş
yavaş-yavaş qüvvə toplayır ki,
Novruzda yenidən taxta çıxsın.
21 dekabrda zodiakın «Ox atan»
bürcü «Oğlaq» bürcü ilə əvəz
olunur. Ərəb dilində «köüs» «Ox
atan» deməkdir və bizim
dilimizdə sonralar bu söz
«Kosa»ya çevrilmişdir. Kosanın
Yer üzündə yolçusu olan keçi isə
səmadakı «Oğlaq»dır.
Su və odla bağlı maraqlı ənənələr
var. Azərbaycan bir odlar ölkəsi
kimi, odla bağlı zəngin ənənələrə
malikdir və bu saflaşma,
təmizlənmə əlamətidir. Tonqallar
qalanır və Novruzdan əvvəl
axırıncı Çərşənbə yaşından və
cinsindən asılı olmayaraq, hamı
tonqalın üstündən tullanmalıdır,
özü də yeddi dəfə, ya bir tonqalın
üstündən yeddi dəfə və ya yeddi
tonqalın hərəsinin üstündən bir
dəfə. Tullamaqla bərabər bu
sözlər deyilir: “Sarılığım sənə,
qırmızılığın mənə”. Tonqal heç
vaxt su ilə söndürülmür. Tonqal
özü sönəndən sonra cavan oğlan
və qızlar həmin tonqalın külünü
yığıb, evdən kənar bir yerə, çölə
atırlar. Bu o deməkdir ki, tonqalın
üstündən tullanan bütün ailə
üzvlərinin bədbəxtçiliyi atılan
küllə birlikdə ailədən
uzaqlaşdırılır .
Bayramın keçirilməsi barədə
nisbətən ətraflı mə 'lumatə biz
yalnız 2000 il bundan önjə
qələmə alınmış yazılarda təsadüf
edirik. Vaxtilə tarixçilərdə
hökmdarların həyatı, saray və
orada baş vermiş hadisələr daha
böyük maraq oyatdığına görə,
Novruzun ilkin çağları anjaq
saray mühitilə əlaqələndirilir və
bayram yalnız «taxt-tac sahibləri»
— şahlara, soltanlara məxsus
rəsmi bir bayram kimi təqdim
olunurdu. Belə ki, bir zamanlar
İşıq tanrının əfsanəvi ulu bir
"Şah" olduğuna inanan insanlar
mövjud dövlət başçısını Sama
Odunun yer üzündəki əvəzi,
kölgəsi sanmış, Günəşin "taxta
çıxması" günü — Novruz
bayramını isə yer üzündəki
hökmdarın jülusutək qəbul