düyü,
darı, noxud, paxla və lobya kimi
dənli, bitkilərin hərəsindən bir
dənə qoyub, sininin ortasına —
heyva, alma, nar, turunj, innab,
zeytun, üzüm kimi "yeddi meyvə"
ağaçından kəsilmiş iki-üç
bəndəmli çubuqları düzdükdən
sonra sinini taxt-tac sahibi önüna
qoyurdular. Maraqlıdır ki, Xəzan
güz-bahar bayramında həmin
gümüş sinidəki yeddi hübubatın
unundan bişirilmiş yeddi kökə və
yeddi meyvə ağaçının bəhəri
yerləşdirilirdi və qayda-qanuna
görə hökmdar həmin bəhərin
hərəsindən azja dadmalıydı.
Qədim səlnamələrə görə Novruz
"bayramyürüşü"nun önündə və
ilk sıralarında aparılan gümüş
"atəşdan"ın ardınja, bir ilin
günlərinə müvafiq, qırmızı
bürünjəkli, başlarında çələng,
əllərində ujuna ğızıl və gümüş
nar, alma və heyva fiqurları
(sonralar turunj) sanjılmış xüsusi
nizələr tutan üç yüz altmış beş
nəfər javan addımlayırdı. Onların
dalınja Səma Odunun səkkiz ata
qoşulmuş ikitəkərli arabası
yeriyirdi. Daha sonra, hamını
heyrəta salan iri jüssəli, «günəş
nurlu» bəyaz at «xingə» irələyirdi.
Sonralar, Nizami Gəncəvinin
yaşadığı dövrlərdə Novruz günü
eyvanda, xüsusi bir taxtda
əyləşmiş hökmdarın qarşısından
seçmə ağ atlar aparılır, qızıl-
gümüşdən hazırlanmış qoşqu
ləvazimatı nümayiş etdirilirdi.
Həmin dövrdən 600 il sonra
Azərbayjanda, xanlıqlar çağı
Qarabağda Novruz bayramını
təsvir edən Y.V. Çəmənzəminlinin
"Qan içində» romanında bayram
yürüşündəki at üstə yeriyən
bəylərin Şuşada Xıdır düzünə
yollanmasından danışılır .
İzdihamın önündə yalları xınaya
boyanmış ağ atda, əyninə ağ
çuxa, ağ arxalıq geyib başına ağ
dərin papaq qoymuş Qarabağ
xanı irələliyərdi. Qafilə Jıdır
duzündəki təpədə qurulmuş
çadırlara çatdıqda hamı atlardan
enib çadırlara keçirdi və s.
VIIl-XI yüzillərin qaynaqlarında
isə yaxın Şərqdə Novruz günü
şəhərlərin baş küçələrilə və
təntənəli şəkildə taxt-tac sahibi
yaxud şəhər rəisinin zəngin
bayram sufrəsi — "xan"ın
gəzdirilməsindən xəbər verilir.
Həmin nəhəng süfrənin
ortasında noğul -nabat