İkinci prinsip HÜSNİ-ZƏNN [XOŞGÜMANLIQ]

Sünni-şiə dialoqunun və məzhəblərarası yaxınlaşmanın ikinci prinsipi bir tərəfin digər tərəf barəsində xoş gümanda olmasıdır. Bu prinsipin məzmunu ondan ibarətdir ki, İslam öz övladları arasnda hüsni-zənn əsasında münasibətlər yaradır. Yəni, qarşı tərəfin vəziyyətinə dair hansısa ehtimalların, təsəvvürlərin mövcudluğuna baxmayaraq, onun barəsində ən xoş ehtimalla düşünmək lazımdır.
Quranda deyilir:
“Ey iman gətirənlər! Çox zənnə-gümana qapılmaqdan çəkinin. Şübhəsiz ki, zənnin bəzisi [heç bir əsası olmayan zənn] günahdır.” [əl-Hucurat, 12]
Ayədə qeyd edilən “günaha səbəb olan zənn” başqaları barədə bədgüman olmaqdır.
Əl-Hafiz ibn Kəsir bu ayəni təfsir edərkən yazır: “Uca Allah Özünün mömin qullarına çox zənnə-gümana qapılmağı qadağan edir. Bu [çox zənnə-gümana qapılma”], ailəyə, qohum-əqrəbaya və insanlara yersiz xəyanətdir, onlardan şübhələnməkdir. Çünki zənnin bəzisi sırf günahdır və bu səbəbdən ehtiyat naminə onun çoxundan da çəkinmək lazımdır. Rəvayət olunur ki, Əmirəlmöminin Ömər ibn əl-Xəttab belə deyib: “Mömin qardaşının ağzından çıxan söz barəsində yalnız xoş gümanda ol. Bu halda, şübhəsiz ki, sən onun sözündə xeyir əlaməti görəcəksən.” [1]
Həmçinin, İbn Kəsir, İbn Macənin “əs-Sünən””kitabında Abdullah ibn Ömərə istinadən rəvayət edilən bir hədisdən danışır: “[Bir dəfə] Peyğəmbər [Ona Allahın xeyir-duası və salamı olsun!] Kəbənin ətrafına dolanaraq deyirmiş: “Sən nə gözəlsən, küləklərin də nə xoşdur! Sən nə əzəmətlisən, möhtərəmliyin də nə əzəmətlidir! Məhəmmədin canı Əlində Olana and olsun ki, bir mömin Uca Allahın dərgahında səndən daha ehtiramlıdır. Biz onun [möminin] can və malı haqda yalnız xoş gümanda olmalıyıq. [2]

İmam Buxari və Müslim Əbu Hüreyrəyə istinadən rəvayət edirlər ki, Peyğəmbər [Ona Allahın xeyir-duası və salamı olsun!] deyib: “Nəbadə zənnə uyasınız! Zənn ən yalan söz kimidir. Bir-birinizi altdan-altdan süzməyin, bir-birinizi güdməyin, bir-birinizin paxıllığını çəkməyin, bir-birinizə