nifrət etməyin, bir-birinizlə ədavət də aparmayın və Allahın bir-birinə qardaş qullarından olun! [3]
Vacib olan budur ki, haqqında pis bir şey yəqinliklə məlum olmadıqca bir müsəlman barəsində yalnız xoş gümanda olmaq lazımdır. Allah Təala “İfq” hadisəsi” [4] ilə əlaqədar buyurur:
“Məgər o yalan sözü eşitdiyiniz zaman mömin kişilər və qadınlar öz ürəklərində [özləri haqqında yaxşı fikirdə olduqları kimi, dostlarının da əhli-əyalı barəsində] yaxşı fikirdə olub: “Bu, açıq-aydın bir böhtandır!” deməli deyildilərmi?” [ən-Nur, 12].
Həmçinin, Pak Allah münafiqləri məzəmmət edərək deyir:
“Yoxsa [ey münafiqlər!] siz elə güman edirdiniz ki, Peyğəmbər və möminlər [döyüşdə həlak olub] bir daha öz ailələrinə qayıtmayacaqlar? Bu sizin ürəyinizə xoş gəlmiş və siz [Allah barəsində] pis fikrə düşmüşdünüz. Və [elə buna görə də] siz məhvə düçar edilmiş [yaxud xeyirsiz] bir qövm oldunuz!” [əl-Fəth, 12].
Həqiqətən, bədgümanlıq elə bir bəladır ki, onun toruna düşən şəxs insanları müttəhim kürsüsünə əyləşdirər, onlara müsbət keyfiyyətlərini ört-basdır edən tünd qara binoklla nəzər salar, eyiblərini mikroskopla axtarar və atalar demişkən, qarışqadan fil düzəldər!

Mən “İnkar və ifrat arasında İslam şüuru [əs-Səhvə əl-islamiyyə beynə əl-cuhud vət-tətərruf] adlı kitabımda ifratçılığın göstəriciləri və həddiaşmanın [bədgümanlığın] təzahürlərindən danışarkən yazmışdım:
“Görünür, həvəskarlar daima iş başındadırlar; kimdəsə balaca ipucu tapan kimi ittiham edib barəsində bədgümanlığa qapılırlar. Onları başqalarının üzrlü tərəfləri, ümumiyyətlə maraqlandırmır. Əksinə, bu insanların işi-peşəsi qüsur axtarıb xətaları üzə çıxarmaqdır ki, bununla da təbillərini çalsınlar, xətadan günah, günahdan da küfr düzəltsinlər!”
Əgər bir sözün, əməlin xeyir və ya şər olma ehtimalı varsa, bu insanlar şər olma ehtimalını əsas götürməklə ümmət alimlərinin ümumi qaydasna zidd hərəkət etmişlər. Bu qayda isə belə səslənir: “Müsəlmanların vəziyyətini islah edib onların söz və əməllərini imkan daxilində