r az aralıda isə məşhur bir şairin "Torpaq, uğrunda ölən varsa vatandır" kəlməsi qaralırdı. Bu sözlərin altında imza yox idi. Sonradan öyrəndim ki, həmin misralar Tofiq Fikrətindir. Şüşəbənddən çölə baxdım. Bağçada payız öz sözünü demişdi. Şabalıd və cökə ağaclarının yarpaqları tamam tökülmüşdü. Lap həyasızları hələ də budaqlardan asılı qalmışdı, küləyin əlində oyuncağa çevrilmişdilər, külək, sanki onlarla məzələnirdi. Bakını xatırladım. Sahil parkında sıra ilə əkilmiş palıd, çinar ağaclarını payız çoxdan soyunmağa vadar eləmişdi. Payızda ağaclar məsum qadına, külək isə həyasız kişilərə bənzəyir.
- Əfəndim, mənimi aradınız? - deyə arxadan bir səs eşitdim. Geri döndüm. Qarşımda arıq, hoqqar bir qadın dayanmışdı. Bildim ki, növbətçi deyilən şəxs budur.
- Hə, sizi axtarırdım, - dedim, özümü təqdim elədim. O da əlini uzatdı:
- Həlimə.
Mən gəlişimin məqsədini söylədim. O, Dinqo və Məhəmməd adını eşidəndə:
- Siz də əmniyyətdənsinizmi? - deyə suallı nəzərlərini üzümə zillədi.
Mən üzündən yorğunluq yağan bu xanıma elə ayaq üstəcə bəzi şeyləri başa saldım. Mənim sözlərim onu bir qədər sakitləşdirdi və Dinqo ilə Məhəmmədin qaldığı otağı göstərməyə apardı. Bu da Məhəmmədin otağı. Darısqal bir məknada beş tələbə qalırdı. Mənə elə gəldi ki, bir zamanlar mən də burada olmuşam. Çox şey tanış idi. Və birdən yadıma düşdü ki, qürbətdə oxumuşam və vaxtı ilə mən də beş nəfərlik otaqda yaşamışam.
Dinqo ilə Məhəmmədin yatdığı ikiqat çarpayıda indi başqaları uyuyurdu. Tələbələrin üçü harasa getmişdi, ikisi otaqdaydı. Biz içəri girəndə dərslərini hazırlayırdılar. Çəlimsiz, arıq oğlan nəsə yazırdı, ortabab birisi ikinci qatda uzanıb kitab oxuyurdu.
Tələbələr bizi görən kimi özlərini yığışdırdılar, ikinci qatda yatan oğlan da aşağı düşdü, hər ikisi xoşgəldin etdi. Həlimə xanım başa saldı ki, mən onlardan öncə burada yaşamış oğlanın qohumuyam.
- Hə, biz də eşitmişik, belə bir şey, amma tam anlaya bilmədik, - çəlimsiz oğlan belə dedi.
- Nə eşitmisiniz ki? - xəbər aldım.
- Onlar