m oldu ki, Sədi əfəndinin yazdığı gündəlikdən yalnız elə bu üç nazik dəftər qalıb, Səlimə xanım Qazaxıstandan qayıdandan sonra, bütün yaxın və uzaq qohumlarının evlərini bircə-bircə gəzib, amma heç kəsdə heç nə tapmayıb. Bəs roman?.. Səlimə xanım təzə siqaret yandırdı, sesini alçaldıb qapıya baxıb və ənnikli-kirşanlı sifətində iki qara deşiyə bənzəyən gözlərini mənə zilləyərək dedi ki, "eto sekret!" Sonra dodaqlarını bir-birinə sıxıb güldü, ətli, sallaq yanaqları titrədi, sifetindəki pudranın nann tozu qara jaketinin sinəsine səpələndi, yan-yörəsinə baxa-baxa şəhadət barmağım dodaqlarına yapışdırdı: "Sss..." Sonra gözləri doldu, tez-tələsik sumkasını açıb, yaylığını çıxardı və növbə ilə, kirpiklərinin qarası axmasın deyə ehmalca gözlərini quruladı. Dedi ki, sabah yox, birisi gün yola düşür, özü də uzağa gedir, əgər bu dəfə də atasının romanının əlyazmasını tapmasa, ömürlük ümidini üzməli olacaq, çünki daha gümanı heç yerə qalmayıb. Səlimə xanımın dediklərindən nəsə ağlım bir şey kəsmədi, neçə illərdir ki, mən bu roman söhbətini eşidirdim, Səlimə xanımgilə gedəndə, onunla telefonla danışanda, həmişə səsi qırıla-qırıla, əsəbiləşə-əsəbiləşə mənə romanın əlinə düşdüyündən danışırdı, ancaq aylar, illər ötürdü, ortada isə bir şey yoxdu... Mən, Sədi əfəndinin gündəliyini oxuyana kimi, açığı, elə bu fikirdə idim ki, roman haqqında olan bu söhbətlər, yalnız və yalnız bulanıq şüurun, bütün dünyadan küsmüş hirsli-hikkəli bir qadının növbəti xülyalarından biri idi. Səlimə xanım bu illər ərzində azından yüz dəfə mənə demişdi ki, Moskvadan fılankəsov zəng vurub, filankəslərə xüsusi tapşırıq verib və bu tapşırıqdan sonra Muxtar Kərimlinin də, Salahovun da işləri çox pis olacaq və ilaxır... Amma dünən gecə Sədi əfəndinin "uşkula" dəftərini oxuyub kədərlənsəm də - bu kədər hissinin acısı indiyə kimi ürəyimdə qalıb - həm də sevinmişdim: əmin idim ki, Sədi əfəndinin son romanı var, əgər əlyazması qarışıqlıqda, müsibətli illərdə itib-batmayıbsa, bu, həm Səlimə xanımın, həm də bizim,