işığında xırdaca həşəratlar kimi uçuşan toz dənəciklərinə; baxdım, bundan sonra qulaqlarımda quş qanadlarının səsini andıran bir səs eşitdim: elə bil təyyarədən yenicə enmişdim, ayağımı torpağa qoyan kimi qulaqlarım açılmışdı - bayaqdan beynimdə guruldayan şırıltı yox oldu. Uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra - eşq olsun bu cümləni icad edənə - ilk dəfə həyətə enib hava aldığıma görə, sonra da, evə qalxıb, bir boşqab çoban bozartmasını olmazın iştahla içəri ötürdüyümə görə, ağırlaşıb bir dəmir parçası olmuşdum və başa düşdüm ki, bu ağırlıq məni yuxu deyilən quyunun lap dibinə salacaq. Heç bilmədim, gözlərimi yumdum, ya gözlərim açıq qaldı.

***

Dərd də, azar kimi gələndə batmanla gəlir, bacım!.. Alınmış qalada qan su yerinə axırdı. Gecədən ötmüş, ulduzların işığı üfüqün qızartısına qanşdığı vədə düşərgə səssiz-səmirsiz hərəkətə gəlmişdi: meşədə pəncəsini başının üstünə qoyub uyuyan canavar da, düşərgənin yerindən tərpənib yürüşə başladığından, xəbər tutmamışdı. Qoca canavar yuxuda iri san-san yarpaqlar görürdü və bu iri san yarpaqların arasından onun gözlərinə, bəyaz saçlara bənzər təmiz və ilıq gün işığı düşürdü: gün işığının bəyaz saçlann ətrinə bənzər də qoxusu vardı, yuxuda olan qoca canavarın ürəyi həsrətlə çırpınırdı. Belə məmləkətin qalasını almağa nə var?..

Xacə Ənvər, alınmış qalanın ağ saqqallı, pəhləvan qamətli xanına məxsus dəbdəbəli, yüz otaqlı sarayının, divarları mina və qızıl suyu ilə işlənmiş, geniş pəncərələri şəbəkəli otaqlarından birinə girib, dalıyca güclə sürüdüyü ayaqlarını min bir əzabla çəkə-çəkə, özünü zərli-baftalı məxmər mütəkkələrin üstünə saldı: gecə başlayıb sübh açılanda sona yetən yürüş, hökmdarın qoşunu üçün çox asan qələbə ilə qurtarsa da, yuxusuzluq və dumanlı rütubət onun ağrılarını artırmışdı. Xanı edam edəndən sonra, ağ saqqallı başı nizəyə keçirib, sərbazların at kişnərtisinə bənzər hayqırtıları altında uca bir təpəyə sancandan sonra, hökmdar ətraf kəndləri yandırmağa əmr vermişdi, komalara od vurub, eşiyə çıxanlann