a qayıtmadı, sarayın mərmər pilləkənlərini enib, payız fəslinin sarımtıl rəngi içində uyuyan yaraşıqlı bir bağa çıxdı, başını qaldırıb adamın ürəyini sıxan xəzan ovqatından ayrıldı: səma gömgöy və dupduru idi. Xacə Ənvər ah çəkdi, nəsə yaxşı bir şey yadına düşdü, amma bunun məhz nə olduğunu dərk edə bilmədi, çünki tiryəkli beyninin dumanı çox qatı idi, bu qatılıq içərisindən keçmişə qayıtmaq mümkün deyildi. O, bir qədər bağda gəzişdi, iradəsi gücünə, indi uzaqlardan gələn ağlaşma-iniltini də daha eşitmədi və bağın qurtaracağında dayanıb, aşağı, dərə dibindəki yola baxdı: torpaq yol uzun toqqa kimi dərə boyu burula-burula baş alıb meşənin içinə gedirdi və bu yolda bir araba dayanmışdı. Kimindi, hansı binəvanındı bu araba görəsən?.. Bu sual onun ağlına hardan gəldi, başa düşəmmədi, özü-özünə təəccüb edib çiyinlərini çəkdi.
Xacə Ənvərin yarğanın başından bir qaraltı kimi gördüyü bu araba saray xanının təlxəyi Üfləme Qasımın arabası idi. Səhər erkən, qala alınandan sonra, Üfləmə Qasım xanın edam olunması xəbərini eşidib, hönkür-hönkür ağlayıb ürəyini boşaldandan sonra libasını dəyişib yamaqlı və kirli bir kəndli çuxası geyib, gizləndiyi qaranlıq zirzəmidən çıxmışdı. Çıxmışdı ki, son dəfə məmləkətin halına baxsın və yanan kəndlərdən göyə ucalan qara-qara tüstülərə tamaşa eləsin. Çünki təlxək daha burda qala bilməzdi, bu dağlara, bu ormanlara, buranın yazına, yayına, payızına, qışına, daşına, suyuna son dəfə əlvida deyib, üzüaşağı enib ömürlük bu memləkətdən çıxmalıydı. Çıxmalıydı ki, ağzı selikli sərbazların qapı-qapı, ev-ev axtardıqları şairin əlyazmaları fələyin tufanında bada getməsin, bu yazıları aparıb hardasa burdan çox-çox uzaqlarda, aran memləkətlərinin birində gizli yerdə saxlasın. Təlxək öz şairini özündən artıq sevirdi və şairin taleyi də ona əwəlcədən bəlli idi: gözlərindən əqrəb kini yağan hökmdarın dəli sərbazlan, yəqin ki, şairi tapacaqdılar, şair qanadlı quşa dönüb, göyə qalxsaydı da, sərbazlar quzğun olub onu yaxalayacaqdılar. Üfləmə Qasım, gözdən