axşamlarının şirin söhbətlərindən az-çox yadında qalanı atasının kömür kimi qaralmış sifəti idi. Atası həmişə müharibədən qabaqkı əhvalatları xatırlayanda kömür kimi qaralırdı, səsi də kökdən düşmüş sim təki ağırlaşıb kallaşırdı: "Tfu sənin hərçi-pətərinə, belə dünya!.." Dünyanın və hərçi-pətərin, bunlardan savayı çox-çox başqa şeylərin nə demək olduğunu o qayğısız yay axşamlarında atasına diqqətlə qulaq asan oğlan uşağı hələ bilmirdi. Bildiyi bəlkə də bu idi ki, ondan və onun atasından uzaqlarda dünya adlanan bir şey var -dünya sözü oğlan uşağının təsəvvüründə bağlarındakı quyuya bənzəyirdi - bu dünyaya düşənlər bir də geri qayıtmırlar, hərçi-pətər deyilən yerdə ilişib, ömürlük orada qalırlar... O vaxtlar gecə evlərdə elektrik lampalarının işığı, cərəyan azaldığına görə tez-tez öləziyib zəifləyirdi: gur ağ işıq birdən-birə qırmızılaşırdı və bu qırmızı işığın içində, gicgahları, bığı-saqqalı vaxtından tez çallaşmış kişinin sifətindəki kömür qaralığı eşikdəki qaranlığın çəkisinə bənzəyirdi. O ağır, hüznlü qaranlıqdan elə bil parça ayrılıb, pəncərənin şüşəsini yarıb, atasının sifətinə qonurdu, dərisinə hopurdu. "Tfu sənin hərçi-pətərinə, belə dünya!"

...Mark Georgiyeviç Zəminə ilə şirin söhbətdə idi və deyəsən nəsə uşaqlar barədə soruşurdu. Mark Georgiyeviçin ağzından çıxan sözləri, onlar üzbəüz otursalar da, xəstə uzaqdan eşidirdi, elə bil bu sözlər bu qısa məsafənin hansı nöqtəsindəsə ləngiyirdi. Və bir də bu sözlərin axarı, neyçinsə, xəstənin haçansa eşitdiyi və indi xatırladığı, illərin ortasında ilişib ləngiyən başqa sözlerin axarına qatışırdı. "Cəllad oğlu
cəllad, qırdı tökdü məmləkəti!" Nənəsinin o biri otaqdan təlaşlı səsi gəlirdi: "Vaxsey, genə söydülər!" Yazıq arvad neyləsin, son vaxtlar, "cəllad oğlu cəllad"ı söyənlər çörəksiz qalırdı...

***

Dünyada ən çox qorxduğum şey - ələlxüsus indi - gecənin telefon zəngidir. Çünki axır vaxtlar, vallah, bir xeyir sözə, şad xəbərə həsrət qalmışam. İnanan inansın, inanmayan inanmasın!
Mark Georgiyeviç