vardı. Hər halda
Fuad məktəbin nifrətlə, kin və ədavətlə zəhərlənmiş havasını
çox çəkmişdi ciyərlərinə, uzun illər boyu...
Qurbanın xasiyyəti sonralar da dəyişmədi... Fuadın
atasından aldığı ən böyük həyat dərsi də — onun xasiyyətini,
rəftarını və deməli bütün bunlardan doğan səhvlərini təkrar
etməmək dərsi idi...
Son illər bu səhvləri atasının özünə də deyirdi, hələ müdir
olduğu vaxtda: "Niyə birlikdə işlədiyin adamların heç olmasa
adlarını dəqiq yadında saxlaya bilmirsən, ay dədə?" — deyərdi.
— "Yadımda qalmır hamısının adı"... — "Yaz dəftərçənə. Niyə
başa düşmürsən ki, sən birisinə yüz yaxşılıq edə bilərsən,
amma adam içində həmin o adı Həsən olan adama dönə-dönə
Hüseyn deyəndə, o da pərt olur, tutulur, özünü qəsdən təhqir
edilmiş bilir və bütün sənin yaxşılıqların bir yana qalır, onun
sənə acığı, kini, nifrəti bir yana. Adamlara ən böyük yaxşılıq
498
odur ki, onların mənliklərini, qürurlarını tapdamayasan, axı,
hərə özünə görə bir kişidir axı... Bax, Şövqüdən ibrət götür.
Bütün işçilərinin nəinki özlərini, dədə-babalarını da yadında
saxlayır, görürsən onlara elə fərli bir yaxşılıq da eləməz, amma
hərəni bir dillə dindirir. Odur ki, hamı da başına and içir".
Qurban: "Şövqüdən sən özün ibrət götür — dedi —mənimki
day gecdir, yaşım ötüb, indən belə xasiyyətimi dəyişməyəcəm
ki?...U
Elə bu işdən çıxması nə üstündə oldu? Qafur Əhmədliylə
sözü çəp düşüb, nə var, nə var, Qafur camaatın içində buna
"sən" deyib. Deyib, deyib də, cəhənnəmə ki! Deyir, işinin
xətrəsinə kimə desən dayı demək olar... Deynən a kişi, indi
sənin də işin Qafur Əhmədlinin əlindədir, "sən" deyib, toxunub
sənə, nə olar, üstün vurma, ağartma sözü, keç üstündən. Sonra
bir gün yeri gələr elə vurarsan ki, zıqq eləyər, hayıfını çıxıb
qurduvu öldürərsən də... Yoxsa dur o boyda iclasda, şappatan
denən ki, "malçişka, mən sənin atan yerindəyəm, sənin kimi
min nəfər şagird yetirmişəm, sənin nə həddin var ki, mənə, qırx
ilin müəlliminə "sən" deyirsən, stoluva-zada çox