Fuaddır. Keçmişdə dayanıb, durub, donub
qalmış Fuad və bu ölüm də yalandır, onun son qətiliyinə
inanılası deyil; bu nə isə müvəqqəti, ötəri, keçəri ölümdür —
müvəqqəti, keçəri, ötəri nigarançılıq, azar-bezar, dərd-sər olan
kimi, bu ölüm də axır-aqibət deyil, dəyişiləsi bir haldır, davamı
yenə də həyat olacaq bir aldanışdır... Əlbəttə Fuad, Mehdiyev
Fuad axirət aləminə, o dünyaya-filan inanmırdı, amma adaşı
Fuadla, Salahlı Fuadla bir daha görüşməyəcəyinə, nahaq olmuş
bütün qəbahətləri təshih edə bilməyəcəyinə, danışıb, dərdləşib,
anlaşıb arada olan bütün bu hisi-pası birdəfəlik
təmizləməyəcəyinə də heç cür inana bilmirdi. Həyatın irili-
509
xırdalı bütün başqa, ağır, amma dəfi mümkün hadisələri kimi
bu ölümün də təkzibini gözləyirdi elə bil... Gümanı vardı buna
sanki. Ölümün əbədi və sonuncu nəticəliyini qavraya bilmirdi.
Fuad bəzi adamlar haqqında düşünəndə, öz içində onların
yerini təyin etmək istəyəndə, onlara qiymət vermək, yaxşı
pisliklərini ölçüb-biçmək istəyəndə qeyri-ixtiyari həmin
adamların ölümünü gözləyirdi. Arzulamırdı, istəmirdi, əttövbə,
allah göstərməsin, yox, sadəcə olaraq gözləyirdi. Bu, məsələn,
pyesin, filmin sonunu bilmək intizarı kimi bir şey idi. Ölüm
adamları əbədiyyətə bir növ bitkin, tamamlanmış şəkildə,
əməllərinin yaxşılığı-pisliyi, bədliyi-xoşluğu baxımından,
qoyduğu irsin, izin, adın müəyyənliyi baxımından —
yekunlaşdıraraq, nəticələyərək təqdim edir. Fuad Salahlı
haqqındasa ölümuylə tamamlanmış, bitmiş bir fərd kimi
düşünmək mümkün deyildi. Hər halda: Balaca Fuad belə
düşunə bilmirdi. Fuad ağlında onu da qeyd etdi ki, özü
haqqında Böyük Fuadla əlaqədar olaraq düşünərkən istəristəməz
özünü Balaca Fuad adlandırır. Qəribədir, nə çox Fuad
adlı adam, amma nə qədər ki, Fuad Salahlı vardı, Fuad
Mehdiyev Balaca Fuad olaraq qalacaqdı. Bütün tanış-biliş
üçün. İndi yoxdur daha Böyük Fuad. Hər halda yoxdur.
Nəfəsli orkestr həmin melodiyanı çaldı, növbəti natiq nitqini
bitirmişdi.
Sədr mikrofona yaxınlaşdı,