təcrübəmə sənin həyat təcrübən də daxildir və mənə
sənin ömrünün nəticələri də məlumdur.
Qurban:
—Bir az qəliz qırıldadırsan, — dedi. Güldü, xeyli susandan
sonra dilləndi. — Mən bir şeyi bilirəm, cilddən-cildə düşən
adamlar həmişə olub və yəqin hələ uzun müddət də qalacaqlar
yer üzündə, çünki onlar da doğub-törəyirlər. Amma axı bunun
müqabilində cilddən-cildə girə bilməyənlərin də varisləri var.
Olmalıdır, hər halda — Fuadın düz gözlərinin içinə baxıb əlavə
etdi: — Mənəvi varislərini deyirəm...
Fuad onun baxışlarından ürkdü elə bil, gözünü çəkdi, amma
yenidən fikrini toplayıb:
—Cilddən-cildə girmək niyə? — dedi. — Amma ifrat
tərslik, ifrat qururla iş aşmır axı... Bax, tutalım elə sən... Nə
qədər can qoymusan o məktəbin yolunda, həyatını,
sağlamlığını vermisən bu işə, kim bilməsə də, mən ki, bilirəm.
Nə sayaq əlləşib-vuruşurdun o təzə binanı tikdirmək üçün...
İndi sentyabrda bina hazır olacaq, amma sən...
—Görünür, qismət deyildi.
—Qismət adamın öz əlindədir. Bir az tədbirli olmaq lazım
525
idi, vəssalam. Podumaeş "sən" deyib Qafur Əhmədli. Bir
qoduğun qanacaqsızlığına bu cür vacib işi, səninçün bu qədər
əziz olan işi qurban verəsən? Qulaqardına vuraydın, guya heç
eşitməmişdin...
Qurban:
—Eşitmişdim axı, — dedi.
Fuad:
—Deyirəm ki, guya heç eşitməmişdin, — deyə təkrar elədi
— o vaxt eyninə almayaydın bunu. Madam ki, sənə belə təsir
edib, dinməyəydin, amma yadında saxlayaydın, əlbət məqamı
düşərdi, elə vurardın Qafur Əhmədlini ki, qiyamətəcən
ombasından yapışıb gəzərdi...
Fuad danışdıqca Qurban zəndlə, diqqətlə, çox böyük
diqqətlə oğluna baxırdı, sanki onu birinci dəfə görürdü. Fuad
sözünə ara verəndə isə Qurban qeyri-adi bir həlimliklə, ondan
çıxmayan bir yumşaqlıqla:
—Bacarmadım, oğul, — dedi, — udmağı bacarmadım.
Fuad bilmədi, atası "udmaq" sözünü nə mənada işlətdi —
"udmaq"— təhqiri həzm etmək, susmaq, dinməmək mənasında,
ya da "udmaq" — qalib gəlmək, zəfər çalmaq mənasında...
Qurban bir də təkrar etdi:
—Bacarmadım,