İnsan fani olduğunu dərk edən (yeganə) varlıqdır. biz vaxtaşırı bu barədə düşünürük, bu normaldır.Ölüm prosesi ağrılarla müşayət olunur adətən. hüceyrələr ölür, kimyəvi proseslər pozulur, sinir ağrıları -  aqoniya, bütün bunlar insana heç cür xoş təsir bağışlaya bilməz. əlbəttə ki, bunları bilərək, dərk edərək heç kəs ölmək istəməz.daha sonra, insan dolu dünyanı tərk edir - ona yeganə tanış olan dünyanı tərk edir, naməlum bir istiqamətə gedir. onun təsəvvüründə müəyyən standartlar var : cənnət məsələn. amma o anlaya bilmir ki, fiziki cism olmadan "oraları" yəni cənnəti necə hiss etmək olar. insan dual varlıqdır : fiziki + energetik əlaqə olmasa o ətrafı necə qəbul edəcək ? necə münasibət quracaq ?doğuluşdan bütün hiss üzvülərindən istifadə etmək imkanına malikdır və bundan sonra da hələ öyrənir, öyrənir. əqli normal insan, kor, kar yaxud lal olarsa, (anadangəlmə ya sonradan) yaxud iybilmə qabiliyyətini itirərsə, bu dunya ilə təması, ünsiyyəti davam etdirəcək onsuz da... məhdudiyyətlə, çətinliklə olsa da davam edəcək. amma təsəvvür etsək ki, həmin insanda digər hiss üzvüləri qalaraq (görmə, eşitmə, nitq  və iybilmə) , lamisəni itirilib, o ağlını itirər. çünki bu təmamilə yeni bir etapdır və o necə davranmalı olduğunu bilmir.ölməkdə olan insan da məhz bunu hiss edir və dərk edir. bura əlavə edək, yuxarıda qeyd etdiyim fiziki ağrıları - anlayırıq ki, hansı səbəbə heç kəs ölməyi arzu etməz.
sonra....insan müşahidə edir ki, ölümündən sonra bədən (cism) torpağa basdırılır, yaxud yandırılır. basdırılan cəsəd cürüyür, qaralır. mədə, bağırsaq ilk olaraq, çünki onların daxili möhtəviyyatlıdır, seliklidir, bakteriyalarla doludur. daxili orqanlar şişib parçalanır, torpağa qatışır... ət sümükdən ayrılır, maye hopur, həşəratlar sürfələr qoyur və s. - bunları oxumaq kiməsə xoşdur ?..ətraf aləmlə əlaqə vasitəsi olan fiziki bədənsiz qalacaq insan.biz bunu dərk edirik, dəf edə bilmirik, yeni etapa keçməyə isə hazırlıqsızıq. cismi olmadan, yaşamağı bacarmırıq. biz ruhi yaşam