üzünüzü görmək istəyəndə
məktubunuz od tutub yanır (qəribə pritçadır!) və mən alovdan başqa heç nə
görmürəm.
Yaşamağınız üçün özünüzün yaratdığınız qayda-qanunlara inanmaq və uymaq
olar. Sizin qayda və qanuna görə, heç kəsin Sizə yazığı gəlməməsi barədəki istəyiniz
tamamilə anlaşılandır, amma bu qanunun tətbiq olunması başqa şey yox,
kobudluq və lovğalığın (ja jsem ten, ktery plati)11 təzahürüdür; düzdür, irəli
sürdüyünüz qanunun nəticələrini müzakirə etməyə dəyməz, burada yalnız susaraq
əlinizi öpmək qalır. Mənə gəlincə, əlbəttə, sizin qanuna inanıram, amma onun bu
cür çılpaq qəddarlığına inanmıram, onun əbədi olaraq həyatınıza kölgə salmasına
inanmıram; o, bir açılışdır, amma yola doğru açılışdır, yol isə sonsuzdur.
Lakin insanın adi ağlının məhdudluğundan asılı olmayaraq, yaşadığınızı qızmar
sobada təsəvvür etməyin özü dəhşətdir. Yalnız özüm haqqında danışmağa cəhd
edəcəyəm. Hər şeyə adi məktəblinin məsələsi kimi baxılarsa, onda mənə qarşı
münasibətinizdə üç hal ola bilər. Məsələn, mənə öz haqqınızda heç nə danışmaya
bilərsiniz, amma onda məni Sizin haqqınızda məlumat almaq xoşbəxtliyindən
məhrum edərsiniz, həmçinin bundan daha da vacib olanı budur ki, bütün bunları
öz üzərimdə yoxlaya bilməyəcəyəm. Ola bilsin ki, qarşımda susa bilmədiniz. Siz elə
edə bilərdiniz ki, məsələn, çox şeylər haqqında danışmaz, çox şeyləri ayrı cür
bəzəyərdiniz – indi də bunları edə bilərsiniz – amma mən işlərin indiki vəziyyətində
heç nə deməsəm də və mənim üçün ikiqat çətin olsa da, bunları hiss edərdim.
Deməli, bunu da etməməlisiniz. Yalnız üçüncü imkan qalır: mümkün olduqca
özünü xilas etməyə çalışmaq. Və bu imkana olan xırda ümid məktubunuzdan da
sezilir. Mən indi oradan çoxluca ümid, qətiyyət oxuyuram, bəzən də oradan başqa
şeylər də, hətta “realni hruza”12 da oxumalı oluram.
Sağlamlığınız haqqındakı məlumatlarınız (yaxşıyam, amma buranın dağ
havasında pis yatıram) mənim üçün kifayət deyildir. Həkimin diaqnozunu elə də
məqbul hesab etmirəm, daha