haqqında az danışdı: bütün vaxtı evdə oturur (onun üzü bunu təsdiq
edirdi), heç kəslə danışmır, yalnız kitablara baxmaq üçün kitab mağazasına gedir,
ya da məktub yollamaq üçün poçta gedir. Bundan əlavə, o yalnız sənin haqqında
danışdı (yaxud da mən sənin haqqında danışdım, bir gün ötəndən sonra bunları
ayırd etmək çətindir); mən onda yada saldım ki, Berlindən yazdığın məktubların
birində sən Yarmilanı qonaq qəbul etmək imkanı tapdığın üçün nə qədər
sevinirsən, o isə, ümumiyyətlə, sevinməyin mümkün ola biləcəyinə inanmadığını,
özünün isə sevinmək səbəbi ola biləcəyinə qətiyyən inana bilmədiyini dedi. Mən
ona dedim ki, keçmiş günləri, sadəcə, həyatdan silmək mümkün deyildir, həyatda
yenidən onları yaşamaq imkanları həmişə mövcuddur. O dedi ki, bəli, əgər biz
hamımız bir yerdə olsaydıq, onda hər şey ola bilərdi, son dövrlərdə səni görməyi
çox arzuladığını dedi və sənin tamamilə təbii və zəruri olaraq – o bir neçə dəfə öz
önündəki yeri göstərdi, onun əlləri daim hərəkətdə idi – burada, burada, burada
olmalı olduğunu qeyd etdi.
Onun evinin önündə xudahafizləşdik.
Amma bundan əvvəl o sənin mənə göstərmək istədiyin çox gözəl fotoşəklinə
görə çox hirsləndirdi. Çünki sonradan aydın oldu ki, Berlinə getməzdən əvvəl bu
fotoşəkli əlində tutubmuş, sonra da məktub və kağızları yandırmışdır, bu gün
nahardan sonra yenidən həmin şəkli axtarmışdır, lakin tapa bilməyib.
Sonra da mən sənə teleqram vurdum, bir az şişirdərək bildirdim ki, tapşırıq
icra olunmuşdur. Bəs mən daha artıq bir şey eləyə bilərdimmi? Və sən məndən
razısanmı?
***
Məktubun sənə yalnız iki həftə sonra çatacağını bilərək səndən bunu xahiş etmək
mənasızdır,135 amma bu mənasız xahişimə dair xırda bir işarət: xahiş edirəm ki,
indiki etibarsız dünyada (insanın ayağını yerdən üzdükləri və elə üzdükləri ki, heç
bir şey edə bilmədiyi dünyada) məndən qorxaraq uzaqlaşmağı özünə rəva görmə,
hətta əgər bir dəfə (yaxud min dəfə, yaxud lap indicə, ola bilər ki, “indiki an” daim
davam etsin) səni