d edirəm. O cavab vermədi.137
Cümə axşamı
Əvvəlcə mən karandaşla yazdığın məktubu oxudum, bazar ertəsi məktubundakı
altı cızılmış yerlərə tələsik nəzər yetirdim, sonra isə hər halda, bunu təxirə salmağa
qərar verdim; mən elə qorxmuşam və elə pis haldayam ki, bütün varlığımla sözün
daxilinə nüfuz edə bilmirəm, əgər bu sözə hücum etsələr bütün varlığımla onu
müdafiə etməyi, yaxud bütün varlığımla məhv olmağı bacarmıram. Amma burada
təkcə ölüm yox, xəstəlik də vardır.
Hələ məktubu oxumazdan əvvəl – buna bənzər bir şeyi sən özün də məktubun
sonunda yazmısan – birdən düşündüm ki, payız imkan verərsə, sən orada bir az da
çox qala bilməzsənmi? Bu mümkündürmü?
Zalsburqdan tezliklə məktub gəldi; Gilgendən məktublar gec gəlir, amma mən
digər mənbələrdən də xəbərlər alıram. Qəzetdə Polqarın qeydlərində söhbət bir
göldən gedir, onlar hədsiz üzücü olsa da qəlbi açır, çünki həm də bir az şəndir,
amma belə yerlər çox azdır, orada Zalsburqdan də məlumatlar vardır, festival
haqqında, dəyişkən havalar haqqında yazılar o qədər də şən deyildir, hər halda,
sən çox gec getdin; bunlardan əlavə, bəzən Maks mənim xahişimlə Volfqan və
Gilgen haqqında danışır, uşaq vaxtlarında orada o çox xoşbəxt olmuşdur, keçmiş
vaxtlar, yəqin ki, ora çox yaxşı olub. Amma “Tribuna” olmasaydı, bütün bunlar bir
şey ifadə etməzdi, bu hər gün səndən bir şey tapmaq imkanı verir, doğrudan da,
gah bir, gah başqa bir şey tapır. Bu haqda danışmağım sənin xoşuna gəlmir? Amma
mən onu məmnuniyyətlə oxuyuram. Və sənin ən yaxşı oxucundan başqa kim bu
barədə danışmalıdır? Hələ sən mənə deyənə qədər ki, mənim haqqımda
düşünərək yazırsan, mən bunların mənimlə bağlı olduğunu hiss edirdim və bu
mənada qəzeti sinəmə sıxırdım, indi isə sən bu haqda birbaşa deyəndə mən daha
çox çəkinib qorxuram, məsələn, qar üzərindəki dovşan haqqında oxuyarkən,
demək olar ki, onda tamamilə özümü görürəm.138
***
Hər halda, ikinci məktubu da oxudum, özü də bu yerdən başladım: Nechci, abus na
to odrovidal.139 Orada